Uzasadnienie
Burmistrz [...] we wniosku z [...] sierpnia 2017 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między Burmistrzem [...] a Prezydentem Miasta [...] w sprawie rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego G. K. z [...] czerwca 2017 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconej osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej.
W uzasadnieniu wniosku organ wyjaśnił, że Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], będąc organem właściwym wierzyciela M.B., w okresie od 1 września 2005 r. do 30 listopada 2005 r. wypłacał na osobę uprawnioną D. K. świadczenie w formie zaliczki alimentacyjnej w wysokości po [...] zł miesięcznie. Na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z [...] listopada 2005 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych i wysokości świadczeń alimentacyjnych, uzyskano informację, że dłużnik alimentacyjny mieszka w R. przy ul. [...].
Następnie z pisma Komornika z [...] grudnia 2007 r. uzyskano informację, że G. K. przebywa w zakładzie karnym. W dniu [...] czerwca 2017 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wpłynął wniosek dłużnika alimentacyjnego "o całkowite umorzenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej". Burmistrz [...] wskazał na zawartą w art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489) definicję organu właściwego dłużnika, zgodnie z którą organem tym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika. Z uwagi na to, że G. K. przed osadzeniem w zakładzie karnym mieszkał w R., zdaniem Burmistrza [...], należało przekazać jego wniosek Ośrodkowi Pomocy Społecznej w R. zgodnie z właściwością rzeczową i miejscową.
W ocenie wnioskodawcy samego faktu przebywania dłużnika w zakładzie karnym, nie można utożsamiać z miejscem zamieszkania. W tym miejscu bowiem dłużnik alimentacyjny przebywa czasowo z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności. Mając zaś na uwadze to, że dłużnik posiada adres stałego zameldowania w R., gdzie mieszkał przed osadzeniem go w zakładzie karnym, organem właściwym jest Prezydent Miasta [...].
Prezydent Miasta [...] w odpowiedzi na wniosek podniósł, że w niniejszej sprawie zasadnym jest ustalenie faktycznego miejsca zamieszkania dłużnika przed osadzeniem go w zakładzie karnym. Gdy nie będzie można ustalić miejsca zamieszkania dłużnika, właściwość organu winna zostać ustalona stosownie do dyspozycji art. 21 §1 pkt 3 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), powoływanej dalej jako "K.p.a.", tj. ze względu na miejsce pobytu strony. Według tego kryterium właściwym organem jest Prezydent Miasta [...]. Organ poinformował ponadto, że G. K. nie figuruje w ewidencji Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R. jako dłużnik alimentacyjny. Organ ten nie podejmował działań wobec niego i nie posiada dokumentacji dotyczącej dłużnika. Wobec powyższego wniósł o oddalenie wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), powoływana dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem [...], a Prezydentem Miasta [...] jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku G. K. o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki.
Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zaistniałego w niniejszej sprawie sporu ma ustalenie, czy podstawę prawną do rozpoznania wniosku G. K. stanowi ust. 1 czy ust. 2 art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W zależności bowiem od ustalonej podstawy prawnej właściwym będzie inny organ. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu organ właściwy dłużnika może umorzyć określone procentowo należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, jeżeli zostanie spełniony warunek skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego. W art. 28 ust. 1 pkt 1 mowa jest natomiast o należnościach powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organem właściwym dłużnika, zgodnie z art. 2 pkt 9 omawianej ustawy jest wójt, burmistrz lub prezydent właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika.
Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na sytuację dochodową dłużnika alimentacyjnego decyduje organ właściwy wierzyciela, którym jest wójt, burmistrz lub prezydent właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (art. 2 pkt 10).
Z wniosku G. K. z [...] czerwca 2017 r. wynika, że zwrócił się o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej. W aktach administracyjnych nadesłanych w niniejszej sprawie nie ma jednakże żadnych innych dokumentów, z których można by ustalić tytuł z jakiego pochodzą należności wnioskodawcy. Burmistrz [...]wskazał, że w okresie 1 września – 30 listopada 2005 r. wypłacał świadczenie w formie zaliczki alimentacyjnej. Z odpowiedzi na wniosek udzielonej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wynika, że G.K. nie figuruje w ewidencji tego organu jako dłużnik alimentacyjny. Te okoliczności pozwalają na przypuszczenie, że strona wnosi o umorzenie kwoty zadłużenia powstałej z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych. Jednakże poza tymi informacjami, z akt sprawy nie można uzyskać żadnych innych informacji dotyczących przyznania pomocy z tytułu alimentów i ich egzekucji.
Sprawa dotycząca umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych lub zaliczek alimentacyjnych, o której mowa w art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest sprawą powiązaną (w zależności od obowiązującego stanu prawnego) z uprzednim orzeczeniem przez organ właściwy wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania tych świadczeń, decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń albo wydaniem decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, która po uzyskaniu ostateczności jest podstawą prowadzenia egzekucji należności przypadających od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Z art. 27 ust. 7 i 7a cytowanej ustawy wynika, że na organie właściwym wierzyciela ciąży obowiązek przekazania organowi właściwemu dłużnika informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej, a także informacji o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa z tytułu:
- a) wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy,
- b) wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. poz. 732 i 1366) zaliczek alimentacyjnych,
- c) wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. poz. 200 ze zm.) świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Organ właściwy wierzyciela przekazuje organowi właściwemu dłużnika informacje o zobowiązaniach wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy braki materiału dokumentacyjnego w powyższym zakresie powodują, że nie można ustalić organu właściwego do rozpoznania wniosku G. K. Nie jest to możliwe dysponując wyłącznie wnioskiem strony. Oznacza to, że przedstawiając wniosek o rozstrzygnięcie sporu, organy nie załączyły dokumentów, które pozwoliłyby rozpoznać dostatecznie istotę sprawy. Wystąpienie z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, czy też sporu kompetencyjnego musi być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, aby można było precyzyjnie określić przedmiot sprawy. Ustalenie stanu faktycznego i określenie przedmiotu sprawy należy do organów administracji publicznej (art. K.p.a.), a nie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Brak takich ustaleń powoduje, że wniosek o rozstrzygnięcie sporu jest przedwczesny. Ustalenie szczegółowe przedmiotu wniosku o umorzenie jest niezbędne, gdyż w zależności od prawidłowo poczynionych ustaleń w ww. zakresie, właściwe w sprawie mogą być różne organy.
Wskazując na powyższe rozważania podnieść należy, że spór o właściwość, w którym organy opierają się na odmiennym stanie prawnym należy ocenić jako pozorny, gdyż nie ma tu rozbieżności stanowisk w zakresie kompetencji tych organów, a istnieje rozbieżność poglądów co do istoty sprawy. Dopóki nie nastąpi pomiędzy organami uzgodnienie stanowisk co do istoty sprawy (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego), nie można mówić o sporze kompetencyjnym (postanowienie NSA z 21 stycznia 2003 r., IV SA 3955/02, niepubl., postanowienie NSA z 24 lipca 2007 r., II OW 25/07 LEX nr 384675).
Taki stan rzeczy prowadzi, zgodnie z art. 15 §2 w zw. z art. 151 P.p.s.a., do oddalenia wniosku i orzeczenia jak w sentencji postanowienia.