Postanowienie NSA z 30 kwietnia 2020 r., I OW 294/19

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 30 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Bielsko-Białej o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Bielsko-Biała a Miastem Jaworzno w przedmiocie wskazania podmiotu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej, umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia oddalić wniosek.

Skład

sędzia NSA Jolanta Rudnicka przewodniczący
sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący
sędzia del. WSA Mariusz Kotulski przewodniczący, sprawozdawca

Uzasadnienie

Pismem z dnia 4 grudnia 2019 r. Prezydent Miasta Bieska-Białej wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Bielsko-Białą a Miastem Jaworzno przez wskazanie Miasta Jaworzno jako właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich, umieszczonych w rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, że małoletnia W.P. urodziła się 31 lipca 2019 r. w Katowicach. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z dnia 13 września 2019 r. (sygn. akt IV Nsm [...]/19) umieszczono małoletnią W.P. po raz pierwszy w pieczy zastępczej w tymczasowej rodzinie zastępczej. Postanowienie to zapadło w sytuacji niecierpiącej zwłoki, a Sąd uznając się przy tym za niewłaściwy miejscowo przekazał sprawę do Sądu Rejonowego w Jaworznie według miejsca zamieszkania rodziców dziecka.

Zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zatem rozstrzygające jest miejsce zamieszkania rodziców, którym przysługiwała władza rodzicielska, nawet jeśli dziecko faktycznie z nimi nie zamieszkiwało, lecz przebywało w szpitalu. Wobec powyższego na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy o wpieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej właściwym do ponoszenia wydatków za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat miejsca zamieszkania dziecka przez umieszczeniem go w pieczy zastępczej, a więc Miasto Jaworzno (miasto na prawach powiatu).

W piśmie z 4 lutego 2020r., stanowiącym odpowiedź na wniosek, Prezydent Miasta Jaworzna wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość przez wskazanie Miasta Bielsko-Białej jako właściwego w sprawie. Na uzasadnienie tego wskazał, że matka dziecka opuściła szpital bezpośrednio po porodzie i nie interesowała się losem dziecka. Po wyjściu ze szpitala zamieszkała u swojej babci w Bielsku-Białej, a następnie zamieszkiwała w Schronisku dla Osób Bezdomnych w Bielsku-Białej. Dziecko do 17 września przebywało w Szpitalu w Bielsku-Białej. Zgodnie z art.191 ust.13 zobowiązanym do ponoszenia wydatków na dziecko pozostawione bezpośrednio po urodzeniu jest powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka. Jak wynika z dokumentacji sprawy matka dziecka w rzeczywistości nie sprawowała nad nim opieki. Dziecko zostało wypisane ze szpitala 17 września 2019r., natomiast umieszczenie W.P. po raz pierwszy nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej w dniu 13 września 2019r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wpieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2019r., poz.1111) w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Kodeks postępowania administracyjnego przyjmuje w zakresie właściwości do rozstrzygania sporów pomiędzy organami samorządu terytorialnego, zasadę przyznającą właściwość organowi wyższego stopnia (art. 22 § 1 pkt 1), od której w razie gdy brak wspólnego organu wyższego stopnia wprowadza wyjątek przyznając właściwość sądowi administracyjnemu. Przepis art. 191 ust. 16 cyt. ustawy w tym przedmiocie reguluje nie ustalenie organu właściwego, a jest trybem rozstrzygnięcia, na której jednostce samorządu terytorialnego ciąży obowiązek ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka. Ciężar spoczywa na jednostce samorządu terytorialnego, a organ jest jedynie wykonawcą obowiązku, realizowanego przez czynność techniczną – wypłaty.

Pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 12 lit. a i lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych - Dz. U. z 2003 r. poz. 1925), zatem Naczelny Sąd Administracyjny był właściwy do rozstrzygnięcia sprawy.

Zgodnie z art. 180 pkt 13 lit. a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, do zadań własnych powiatu należy finansowanie świadczeń pieniężnych dotyczących dzieci z terenu powiatu, umieszczonych w rodzinach zastępczych, rodzinnych domach dziecka, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówkach opiekuńczo-terapeutycznych, interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych lub rodzinach pomocowych, na jego terenie lub na terenie innego powiatu. Stosownie do art. 191 ust. 1-4 ustawy ustalana jest właściwość powiatów zobowiązanych w ww. sprawach.

Wniosek o rozstrzygnięcie sporu powinien wskazywać przyczynę powstałego sporu i powody, dla których organ wnioskujący nie zgadza się z uznaniem swojej właściwości. Co do zasady przekazanie organowi sprawy w trybie art. 65 § 1 k.p.a. przez inny organ jest podstawą do wystąpienia z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, albowiem w inny sposób organ, któremu sprawę przekazano, nie może zakwestionować swojej właściwości w sprawie.

W niniejszej sprawie istotne jest jednakże to, że przed ustaleniem powiatu, który faktycznie zobowiązany był do ponoszenia kosztów związanych z opieką i wychowaniem dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, Miasto Bielsko-Biała poniosła wydatki związane z opieką i wychowaniem dziecka, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy. Jak wynika bowiem z przedstawionych akt administracyjnych m.in. decyzją Prezydenta Miasta Bielska-Białej z 10 października 2019 r. nr [...] przyznano na wniosek D. i S.K. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka W.P. umieszczonej w rodzinnym domu dziecka w wysokości 1052 zł miesięcznie od 17 września 2019 r. do 30 lipca 2037 r. tj. do uzyskania pełnoletności, nie dłużej jednak niż na czas obowiązywania postanowienia Sądu.

Nie sposób w tej sytuacji uznać, aby powstał spór o ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej W.P., skoro wydatki te w rzeczywistości zostały już poniesione przez Miasto Bielsko-Biała. Podzielić należy poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w sprawach o sygn. akt: I OW 125/19 z 5 listopada 2019, I OW 162/16 z 8 listopada 2016 r. oraz I OW 139/07 z 11 marca 2008 r., w których Sąd ten przyjął, że jeżeli jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy. Bez znaczenia jest przy tym, czy uznanie swej właściwości było prawidłowe.

W myśl art. 191 ust. 5 ustawy powiat, na terenie którego funkcjonują mogące przyjąć dziecko rodzina zastępcza, rodzinny dom dziecka lub placówka opiekuńczo-wychowawcza, zawiera z powiatem, o którym mowa w ust. 1-4, porozumienie w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2. Przepisów art. 191 ust. 1-5 ustawy nie stosuje się w przypadku dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowania rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, na podstawie art. 58 ust. 1 lub art. 103 ust. 2 oraz dzieci pozostawionych bezpośrednio po urodzeniu lub dzieci, których tożsamość rodziców jest nieznana (art. 191 ust. 8 pkt 1 i pkt 2 ustawy). Zgodnie z art. 191 ust. 12 ustawy wydatki w takiej sytuacji ponosi powiat, o którym mowa w ust. 1-4 albo powiat, który otrzymuje zwrot wydatków na utrzymanie dziecka. We wskazanych, nagłych przypadkach ustawodawca określił w ustawie zasady ustalania powiatu zobowiązanego do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej typu interwencyjnego, bez konieczności zawierania porozumienia, o jakim mowa w art. 191 ust. 5 ustawy.

Nie należy do Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie ocena, czy umieszczenie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z dnia 13 września 2019 r. sygn. akt: IV Nsm 1147/19 małoletniej W.P. w rodzinie zastępczej, może być podstawą do odzyskania wydatkowanych kwot od Miasta Jaworzna, a to w istocie stanowi kwestię sporną między Miastami (na prawach powiatu).

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 15 § 2 w związku z art. 151 i art. 166 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.