Uzasadnienie
Pismem z dnia 18 lutego 2021 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. działający z upoważnienia Burmistrza [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem [...] a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ustalenia na rzecz A.J. prawa do świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego oraz skierowania do schroniska.
W uzasadnieniu podniesiono, że zainteresowany A.J. - jak sam podaje we wszystkich dokumentach - od wielu lat przebywa w T., gdzie się urodził, gdzie przez wiele lat mieszkał, gdzie mieszkają jego krewni. Faktycznie zainteresowany zameldowany był w G. przy ul. [...] w okresie od 24 października 2014 r. do dnia 5 października 2015 r., lecz jak wskazują zgromadzone dokumenty i oświadczenie właścicielki mieszkania, zameldowanie uzyskał w wyniku bezprawnego działania, bez gody właścicielki mieszkania. Pomimo propozycji ze strony MOPS w G. przyjazdu do G. celem dokładnego zbadania sytuacji życiowej zainteresowanego i podjęcia działań pomocowych, A.J. nie skorzystał z tej możliwości.
W ocenie wnioskodawcy nie może być tak, że osoba, która deklaruje, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej zignoruje minimalne nawet obowiązki, jakie się od niej wymaga. Odmowa przyjazdu do G. pośrednio wskazuje także, że czynność zameldowania służyła innym celom niż chęć zamieszkania w mieście G. W ocenie wnioskodawcy okres zameldowania A.J. w G. należy potraktować jako czynność pozorną, co potwierdzone zostało faktem wydania decyzji o wymeldowaniu oraz niechęcią przyjazdu do G., a co za tym idzie jego ostatnim miejscem zameldowania jest miasto T., na co wskazywałyby jego związki rodzinne (art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2020 poz. 1876 ze zm.).
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor MOPS w T. działający z upoważnienia Prezydenta [...] podniósł, że zainteresowany aktualnie korzysta z Noclegowni Schroniska dla Osób Bezdomnych "[...]. A.J. w sierpniu 2020 r. przyjechał do T. Przybywał u znajomego ale obecnie nie ma takiej możliwości. Zainteresowany jest osobą bezdomną, a jego ostatnim miejscem stałego zameldowania jest miasto G. W tej sytuacji organem właściwym do rozpoznania wniosków pomocowych A.J. jest Burmistrz [...] (art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
Właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."). W ust. 1 powołanego artykułu ustanowiono zasadę, zgodnie z którą, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. W przypadkach natomiast szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ustawy).
Na użytek ustawy o pomocy społecznej ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej wskazując w art. 6 pkt 8 tej ustawy, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym.
Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 611 ze zm.), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.
Jak wynika z akt sprawy, A.J. aktualnie korzysta z Noclegowni Schroniska dla Osób Bezdomnych "[...]. Nie pracuje, jak deklaruje nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Nie utrzymuje kontaktów z rodziną.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności prowadzą do uznania, że A.J. jest osobą bezdomną, o której mowa w art. 6 pkt 8 u.p.s. Miejsca jego pobytu w Noclegowni dla bezdomnych nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Pobyt w tego typu ośrodkach jest bowiem pozbawiony cechy trwałości i nie można przyjąć, że jest miejscem w którym koncentruje się działalność życiowa i cele przebywających tam osób. Jak wynika ze zgromadzonych dokumentów ostatnim miejscem stałego zameldowania zainteresowanego jest miasto G. przy ul. [...]. Zdaniem Sądu bez znaczenia w okolicznościach tej sprawy pozostają kwestie związane z "legalnością" zameldowania zainteresowanego w tym lokalu. W przypadku osób bezdomnych ustalenie właściwości miejscowej organu odbywa się bowiem na podstawie przyjętej fikcji prawnej, polegającej na tym, że właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały (zob. S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wrocław 2013, str. 703).
Z kolei samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Również nieprzyjęcie przez zainteresowanego propozycji MOPS w G. związanej z przyjazdem do G. nie może mieć wpływu na ocenę prawną tej sprawy.
Z tych względów, stosownie do treści art. 101 ust. 2 u.p.s., organem właściwym miejscowo do rozpoznania wniosku A.J. o przyznanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego oraz skierowania do schroniska, jest Burmistrz [...], jest to bowiem gmina ostatniego miejsca zameldowania wyżej wymienionego na pobyt stały.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.