Uzasadnienie
Pismem z 7 lutego 2024 r. Wójt Gminy G. (dalej także: "wójt") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy G. a Prezydentem Miasta Krakowa, w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.W. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do wynajmu miejsca noclegowego w bursie akademickiej oraz na zakup żywności.
W uzasadnieniu wniosku wójt wskazał, że brak podstaw do uznania, że A.W. jest osobą bezdomną, przez co brak również podstaw do ustalenia właściwości gminy według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W takiej sytuacji w ocenie wnioskodawcy właściwość miejscową należy ustalić według miejsca zamieszkania wymienionego, co oznacza, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Prezydent Miasta Krakowa.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Krakowa podniósł, że z akt sprawy wynika w sposób niewątpliwy, że A.W. jest osobą bezdomną. Wymieniony nie może bowiem przebywać w ostatnim miejscu stałego zameldowania, zaś na terenie Krakowa funkcjonował w środowisku osób bezdomnych, nocując w miejscach niemieszkalnych bądź w miejscach przeznaczonych na pobyt czasowy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny.
Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w sytuacji, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt. 8 ups. Wówczas, zgodnie z art. 101 ust. 2 ups o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).
Dodać należy że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej: "uopl") pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na przykładowy charakter wyliczenia. Zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich pomieszczeń zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 87/19, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 10/21).
Z udostępnionych danych jednostkowych z rejestru PESEL, znajdujących się w aktach sprawy, wynika, że ostatnie miejsce zameldowania A.W. na pobyt stały - w okresie do 18 lutego 2022 r. - znajdowało się pod adresem: (...), Gmina G. Obecnie wymieniony przebywa w Bursie Akademickiej w Krakowie. Tego rodzaju pomieszczenia mieszkalne nie są lokalami mieszkalnymi zgodnie z przywoływanym powyżej art. 2 ust. 1 pkt 4 uopl (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2011 r., sygn. akt I OW 19/11). Wyżej wymieniony nie zamieszkuje zatem w lokalu mieszkalnym, służącym zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych.
Tym samym spełnia warunki uznania za osobę bezdomną wyrażone w art. 6 pkt 8 ups. Treść art. 101 ust. 2 ups wskazuje, że w przypadku takich osób nie ma znaczenia miejsce faktycznego zamieszkania, tym samym nie bada się zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
W konsekwencji uznać należy, że skoro ostatnie miejsce zameldowania A.W. na pobyt stały znajdowało się na terenie Gminy G. zgodnie z art. 101 ust. 2 ups organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku jest Wójt Gminy G. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.