Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 23 grudnia 2019 r. Wójt Gminy D. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy D. a Burmistrzem Miasta i Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W.A. o przyznanie pomocy w formie skierowania do schroniska dla bezdomnych mężczyzn w S. oraz finansowej w formie pokrycia pobytu w ww. placówce.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu [...] listopada 2019 r. W.A. wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o skierowanie do schroniska dla bezdomnych mężczyzn w S. oraz pokrycie kosztów pobytu w ww. placówce.
Organ podniósł, że ostatnim stałym miejscem zameldowania W.A.był S.(ul. [...]), z którego to miejsca został wymeldowany na podstawie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S.z dnia [...] października 2007 r.
Zdaniem organu, właściwość miejscową do rozpoznania wniosku z zakresu świadczenia z pomocy społecznej należy rozpatrywać biorąc pod uwagę, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ostatnie miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o jej przyznanie. Jednakże, jeżeli wniosek dotyczy osoby bezdomnej, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, zastosowanie powinna znaleźć regulacja zawarta w ust. 2 ww. przepisu, zgodnie z którą właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania takiej osoby na pobyt stały.
Jak wynika z akt sprawy, W.A. aktualnie przebywa w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn im. [...] (gmina D.) jedynie czasowo, a także nie posiada innego miejsca zameldowania. Wnioskodawcy zostało udzielone jedynie schronienie, które zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie nosi cech trwałości, a tym samym nie można skonstatować, że w tym miejscu koncentruje się jego działalność życiowa.
W odpowiedzi na powyższy wniosek, Burmistrz Miasta i Gminy S. wskazał, że nie dysponuje żadną dokumentacją pozwalającą ustalić sytuację W.A. Posiada jedynie informację, że wnioskodawca został wymeldowany z miejsca stałego pobytu (gmina S.) i nie przebywa do dnia dzisiejszego na terenie tejże gminy.
Ponadto, z informacji uzyskanej z PUP wynika, iż nie figurował on od 2007 r. jako osoba bezrobotna, a także nie składał wniosku o przydział lokalu socjalnego na terenie gminy S. W związku z faktem, iż W.A. nie przebywa aktualnie na terenie gminy S., nie ma możliwości przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego oraz uzyskania jakichkolwiek informacji na jego temat w zakresie sytuacji życiowej, rodzinnej czy mieszkaniowej. Nie można także stwierdzić, czy jest on osoba bezdomną.
Burmistrz nadmienił, że już w marcu 2019 r. W.A. ubiegał się o skierowanie do schroniska dla bezdomnych, wskazując adres na terenie gminy D.. Ponowny wniosek, który wpłynął w dniu [...] listopada 2019 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., na podstawie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, został przekazany Wójtowi Gminy D. z uwagi na szczególnie uzasadnioną sytuację osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie i niecierpiącą zwłoki. Organ stwierdził jednocześnie, że nie ma pewności, że ubiegający się o pomoc nie ma miejsca zamieszkania i jest osobą bezdomną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Dla rozstrzygnięcia sporu powstałego w niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma przepis art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., dalej u.p.s.), określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, gdy chodzi o świadczenia wymienione m.in. w art. 37 u.p.s., właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).
W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności należało zbadać, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz.1182 ze zm.), pod pojęciem "lokal mieszkalny" należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki.
Nie jest w rozumieniu ww. ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
Z wniosku wynika, że W.A., na podstawie art. 48 ust. 2 u.p.s., zostało udzielone tymczasowe schronienie w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn im. [...] w S. położonym na terenie gminy D. Bez wątpienia, pobyt w takim miejscu jak schronisko pozbawiony jest cech trwałości i nie może prowadzić do przekonania o koncentracji działalności życiowej osoby w nim przebywającej. Nie jest tym samym lokalem mieszkalnym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że zainteresowany nie mieszka w lokalu mieszkalnym w rozumieniu ww. ustawy. Jednocześnie, z ostatniego miejsca zameldowania (ul. [...], S.) został wymeldowany na podstawie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S.z dnia [...] października 2007 r., a tym samym aktualnie nie posiada żadnego miejsca zameldowania.
Tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenia poczynione w niniejszej sprawie upoważniają do stwierdzenia, że aktualnie W.A. jest osobą bezdomną, o której mowa w art. 6 pkt 8 u.p.s., bowiem nie zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym przeznaczonym na pobyt stały w celu zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych oraz nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, w przypadku osoby bezdomnej nie ma mowy o miejscu zamieszkania. Tym samym, nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 162/19, z dnia 12 lipca 2019 r., sygn. akt I OW 26/18).
Dlatego też, w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, właściwość miejscową gminy w sprawie należy ustalić, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., według miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. Skoro zatem ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego była miejscowość S., to organem właściwym w sprawie jego wniosku jest Burmistrz Miasta i Gminy S. Ponadto, wbrew twierdzeniom Burmistrza Miasta i Gminy S., w sprawie niniejszej nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s., jako że z okoliczności sprawy nie wynika aby ubiegający się o pomoc znajdował się w sytuacji niecierpiącej zwłoki, a także brak jest podstaw do stwierdzenia, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony jego sytuacją osobistą.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.