Uzasadnienie
Kierownik świadczeń rodzinnych, wychowawczych i funduszu alimentacyjnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mszanie Dolnej, działając z upoważnienia Wójta Gminy Mszana Dolna złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S. N. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 5 października 2020 r. Prezydent Miasta Krakowa uznał się za niewłaściwy w niniejszej sprawie i przekazał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mszanie Dolnej akta niniejszej sprawy, wskazując, że ze względu na ostatnie miejsce stałego zameldowania wnioskodawczyni, tj. [...] Ł., nie jest właściwy w sprawie. Wskazano, że centrum życiowe S. N. znajduje się w miejscowości, w której ma miejsce zameldowania, tj. Ł. Wójt gminy podał, że S. N. od 14 sierpnia 2019 r. przebywa na stałe w Miejskim Centrum Opieki [...] w Krakowie przy ul. [...], który jest Zakładem Opieki Leczniczej. Zaznaczono, że stan ten jest trwały i nie ulegnie zmianie. Zdaniem organu centrum życiowym wnioskodawczyni jest wskazany Zakład Opieki Leczniczej, gdyż ze względów zdrowotnych musi ona tam przebywać.
W odpowiedzi na wniosek, Prezydent Miasta Krakowa, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o wskazanie Wójta Gminy Mszana Dolna jako organu właściwego w sprawie.
Zdaniem Prezydenta Miasta Krakowa, pobytu w Miejskim Centrum Opieki [...] w Krakowie nie można uznać za miejsce zamieszkania wnioskodawczyni, zgodnie z art. 25 K.c. Podkreślono, że w/w placówka działa na podstawie ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej i jest podmiotem leczniczym. Jej celem jest prowadzenie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Podkreślono, że pacjenci Zakładu Opieki Leczniczej, pomimo, że przebywają na oddziale niejednokrotnie tygodnie, albo miesiące, nie są w nich zakwaterowani bezterminowo – jest to zawsze pobyt czasowy, niezależnie od tego, ile trwał dotychczas, gdyż związany jest z leczeniem. W przypadku poprawy stanu zdrowia Zakład Opieki Leczniczej ma obowiązek wypisać pacjenta do domu. Wskazano, że placówka ta – ze względu na jej charakter – nie zasłuży do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Tym samym – w ocenie organu – pobytu S. N. w w/w miejscu nie można przypisać charakteru stałego, a jedynie czasowy, przejściowy. Ponadto Prezydent stwierdził, że nie jest uprawniony, ani nie posiada kompetencji do rozstrzygania o stanie zdrowia, konieczności przebywania w placówce tego rodzaju oraz czasookresie tego pobytu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Mszana a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S. N. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 111 ze zm.), świadczeniami rodzinnymi są świadczenia opiekuńcze, w tym zasiłek pielęgnacyjny.
Osoby uprawnione do złożenia wniosku o ustalenie prawa doświadczeń rodzinnych określa art. 23 ust. 1 tej ustawy. Stosownie do art. 23 ust. 2 u.ś.r. wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", a zatem przy jego ustaleniu trzeba posłużyć się uregulowaniem zawartym w art. 25 K.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle tego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). Przesłanki te muszą wystąpić łącznie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, o tyle przy ustalaniu "zamiaru stałego pobytu" mogą decydować różnorakie okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że S. N. obecnie (od 14 sierpnia 2019 r.). przebywa w Miejskim Centrum [...] w Krakowie przy ul. [...], będącym Zakładem Opieki Leczniczej, natomiast przed umieszczeniem w tym zakładzie przebywała w miejscowości Łostówka, gdzie jest na stałe zameldowana.
W dniu 20 sierpnia 2020 r., do Urzędu Miasta Krakowa zaadresowała i złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia, jako miejsce zamieszkania wskazując adres Miejskiego Centrum [...] w Krakowie przy ul. [...]. Z kolei w piśmie z dnia 27 sierpnia 2020 r. strona złożyła pismo do Urzędu Miasta Krakowa z prośbą o przekazywanie zasiłku pielęgnacyjnego na konto depozytowe Miejskiego Centrum [...] w Krakowie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pobytu w zakładzie opieki zdrowotnej nie można zakwalifikować jako miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c., gdyż tego rodzaju placówki lecznicze nie są przeznaczone do zamieszkiwania i nie mogą stanowić miejsca, w którym osoby przebywają z zamiarem stałego pobytu. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2190 ze zm.), samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej są podmiotami leczniczymi, a działalność lecznicza polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, może polegać także na promocji zdrowia lub realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, w tym wdrażaniem nowych technologii medycznych oraz metod leczenia (art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy). Uznać zatem należy, że aktualny pobyt strony w zakładzie opieki zdrowotnej nie ma charakteru stałego, lecz przejściowy. Zakłady lecznicze są przeznaczone do okresowego pobytu pacjentów i nie stanowią ich miejsca zamieszkania w rozumieniu powołanych wyżej przepisów Kodeksu cywilnego, nie służą bowiem celom mieszkalnym, a pobyt przebywających w nim osób związany jest z ich leczeniem i w sposób oczywisty ma charakter czasowy (por. postanowienie NSA z 20 grudnia 2018 r., sygn. I OW 199/18, pub. www.nsa.gov.pl.).
Aktualnemu pobytowi strony w zakładzie leczniczym nie można więc przypisać charakteru stałego, lecz przejściowy. Nie można też uznać, że konieczność zamieszkania zainteresowanej w zakładzie leczniczym ze względu na wiek i stan zdrowia, wynika z jej woli zmiany miejsca zamieszkania. Nie sposób zatem przyjąć, by miejscem zamieszkania S. N. było miasto Kraków. Brak jest również podstaw uzasadniających twierdzenie, że miejscem zamieszkania S. N. nie jest Gmina Mszana Dolna. Na terenie tej Gminy w miejscowości Łostówka jest ona zameldowana na pobyt stały i gdyby nie stan zdrowia nadal by tam mieszkała.
Tym samym, przyjąć należało, że organem właściwym do rozpoznania wniosku będzie Wójt Gminy Mszana Dolna.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.