Uzasadnienie
Pismem z dnia 16 lutego 2021 r. p.o. Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy N. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy N. a Burmistrzem Miasta i Gminy O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.W. o przyznanie zasiłku okresowego.
W uzasadnieniu podniesiono, że zainteresowana jest osobą bezdomną, a historia adresów zameldowania na pobyt stały wskazuje, że ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały był S. w gminie O. Stąd organem właściwym do rozpoznania wniosku S.W. o przyznanie zasiłku okresowego jest Burmistrz Miasta i Gminy O. (art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2020 poz. 1876 ze zm.).
W odpowiedzi na wniosek Kierownik OPS w O. działający z upoważnienia Burmistrza O. stwierdził, że nie można uznać, że zainteresowana jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Z oświadczeń składanych przez zainteresowaną wynika, że jej centrum życiowe znajduje się w N. Taki adres został wskazany we wszystkich wywiadach, jak również S.W. wskazał, że prowadzi tam odrębne gospodarstwo domowe. Pobyt zainteresowanej na terenie Gminy O. związany był z jej stanem zdrowia i umieszczeniem w Domu Pomocy Społecznej gdzie przebywała od 18 czerwca 1996 r. do 13 czerwca 1997 r. Obecnie nastąpiła trwała utrata więzi z gminą zameldowania. Organem właściwym w tej sprawie jest Burmistrz Miasta i Gminy N. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
Właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."). W ust. 1 powołanego artykułu ustanowiono zasadę, zgodnie z którą, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. W przypadkach natomiast szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ustawy).
Na użytek ustawy o pomocy społecznej ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej wskazując w art. 6 pkt 8 tej ustawy, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym.
Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 611 ze zm.), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.
Jak wynika z akt sprawy, w tym z oświadczenia zainteresowanej z dnia 15 stycznia 2021 r., S.W. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma obecnie stałego meldunku, nie uzyskuje dochodu, nie pracuje, nie pobiera świadczeń ZUS. Przez ostatni rok przebywała w wielu miastach na terenie Polski, prowadziła tryb życia osoby bezdomnej, przebywała głównie na dworcach, a obecnie od 2 stycznia 2021 r. przebywa w Przytulisku dla bezdomnych kobiet w K. Z kolei jej ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały był S. w gminie O. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności prowadzą do uznania, że S.W. jest osobą bezdomną, o której mowa w art. 6 pkt 8 u.p.s. Miejsca jej pobytu w Przytulisku dla bezdomnych kobiet nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Pobyt w tego typu ośrodkach jest bowiem pozbawiony cechy trwałości i nie można przyjąć, że jest miejscem w którym koncentruje się działalność życiowa i cele przebywających tam osób. Również wcześniejsze oświadczenia zainteresowanej (składane w grudniu 2020 r.), że mieszka u brata w m. N pozostają w tych okolicznościach bez znaczenia.
Z tych względów, stosownie do treści art. 101 ust. 2 u.p.s., organem właściwym miejscowo do rozpoznania wniosku S.W. o przyznanie zasiłku okresowego jest Burmistrz Miasta i Gminy O., jest to bowiem gmina ostatniego miejsca zameldowania wyżej wymienionej na pobyt stały.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.