Postanowienie NSA z 5 lipca 2022 r., I OW 31/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Ś. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Ś. a Burmistrzem Miasta Ł.

Sprawa

w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. G. o pomoc niepieniężną w formie przyznania schronienia w schronisku dla osób bezdomnych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Ś. jako organ właściwy w sprawie.

Skład

sędzia NSA Piotr Niczyporuk przewodniczący
sędzia NSA Karol Kiczka sprawozdawca
sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka

Uzasadnienie

Prezydent Miasta Świdnica, działający przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społeccznej w Świdnicy (dalej Dyrektor MOPS w Świdnicy), wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Świdnica a Burmistrzem Miasta Łazy poprzez wskazanie Burmistrza Miasta Łazy jako organu właściwego do rozpoznania podania pana Z. G. o pomoc niepieniężną w formie przyznania schronienia w schronisku dla osób bezdomnych w Świdnicy.

W niniejszej sprawie ustalono, że ostatnim miejscem stałego zameldowania Z. G. jest miejscowość [...], ul. [...], Gmina Łazy. Od około trzech lat nie posiada on jednak stałego miejsca zamieszkania ani pobytu. Przez okres 16 miesięcy przebywał bez meldunku u swojego rodzeństwa we wsi [...], ul. [...], gmina [...], powiat świdnicki, ale z powodu konfliktu z siostrą w styczniu 2021 roku opuścił mieszkanie rodzinne. Od tego czasu pomieszkiwał w prywatnym pokoju oraz przez ostatnie klika miesięcy na ulicy (sypiał w parkach itp). W wyniku prowadzonego trybu życia Z. G. w dniu 14.10.2021 roku w trafił na SOR szpitala "[...]" w Świdnicy, a następnie został przekazany na Oddział Wewnętrzny tego Szpitala, gdzie przebywał do 25.10.2021 roku. Stan zdrowia pacjenta po leczeniu szpitalnym uniemożliwiał powrót do gminy ostatniego zameldowania, która zapewniłaby mu schronienie. MOPS w Świdnicy stwierdził, że Z. G. ma możliwości powrotu do środowiska rodzinnego, co potwierdził pracownik socjalny MOPS w Świdnicy podczas rozmowy telefonicznej z siostrą klienta w dniu 27.10.2021 roku. W związku z tym Z. G. w dniu 25.10.2021 roku został skierowany do schroniska dla bezdomnych w Świdnicy gdzie udzielono mu schronienia do czasu poprawy zdrowia umożliwiającej samodzielne podróżowanie i powrót do Łaz.

Dyrektor MOPS w Świdnicy wskazał, że zgodnie z treścią art.101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej ups) w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały. Zdaniem wnioskodawcy nie było zatem podstaw do twierdzenia, że właściwym do rozpoznania wniosku o pomoc dla Z. G. jest MOPS w Świdnicy (k. 3).

W odpowiedzi na wniosek MOPS w Świdnicy Burmistrz Miasta Łazy działający przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Łazach (Dalej MOPS w Łazach) wskazał, że ze względu na zaistnienie w niniejszej sprawie "szczególnie uzasadnionej sytuacji osobistej" właściwym miejscowo do rozpoznania podania Z. G. o pomoc niepieniężną w formie przyznania schronienia w schronisku dla osób bezdomnych w Świdnicy jest Prezydent Miasta Świdnica. MOPS w Łazach podkreślił, że Z. G. jest osobą bezdomną oraz nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności. Zgodnie z ustaleniami, ostatnim jego miejscem zameldowania była Gmina Łazy, skąd w dniu 30.05.2016 roku został wymeldowany i aktualnie brak jest danych na temat zameldowania. MOPS w Łazach zwrócił uwagę, że zasada określona w art. 101 ust. 2 ups wskazująca, że właściwa miejscowo jest gmina ostatniego zameldowania na pobyt stały doznaje modyfikacji w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się.

MOPS w Łazach wskazał, że z otrzymanej dokumentacji wynika, iż Z. G. jest emerytem, osobą chorą przewlekle. Źródłem utrzymania ww. jest emerytura pomniejszona o egzekucję komorniczą. Stwierdził, że Z. G. jest osobą bezdomną, wobec której należy przyjąć definicję "że w przypadku szczególnie uzasadnionym sytuację osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie". W tym przypadku można przyznać świadczenia wymienione w art. 37 - 42 i 47 - 50 ups (art. 101 ust. 4 ups). Zainteresowany przebywa w Schronisku dla osób Bezdomnych w Świdnicy przy ul. [...]. MOPS w Łazach nadmienił, że nie bez znaczenia pozostaje także fakt znacznego oddalenia od siebie Gminy Łazy od Gminy Świdnica. W kwestiach związanych przykładowo z korespondencyjnym prowadzeniem sprawy i składaniem ewentualnych środków zaskarżania, strona nie mogłaby brać udziału w postępowaniu, a sprawy przyznania świadczeń z pomocy społecznej są prowadzone w trybie administracyjnym i rozstrzygane w formie decyzji (k.16-18). W konsekwencji na podstawie art.101 ust. 3 ups, wskazując że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...) właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie, MOPS w Łazach podtrzymał swoje stanowisko, że właściwym organem do rozpatrzenia i przyznania pomocy Z. G. powinna pozostać gmina miejsca pobytu strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, a zatem Prezydent Miasta Świdnica (k. 16-18).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność stanowisk (poglądów) co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Świdnica a Burmistrzem Miasta Łazy w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku osoby bezdomnej - Z. G. o pomoc niepieniężną w formie przyznania schronienia w schronisku dla osób bezdomnych. Co do zasady o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony (art. 101 ust. 1 ups). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. W sprawie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ups), zaś we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się oświadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się oświadczenie (art. 103 ust. 3 ups). Poza sporem pozostaje fakt, że Z. G. jest osobą bezdomną, od około trzech lat nie posiada stałego miejsca zamieszkania ani pobytu, a jego ostatnim miejscem stałego zameldowania jest Gmina Łazy. W obliczu trudnego stanu zdrowia zainteresowanego istotne w tym kontekście pozostaje ustalenie, czy w świetle okoliczności niniejszej sprawy zaistniała szczególnie uzasadniona sytuacja osobista zainteresowanego, uzasadniająca zastosowanie art. 101 ust. 3 ups.

Ustalając istnienie przesłanek z art. 101 ust. 3 ups należy zbadać: po pierwsze - czy sytuacja osobista i majątkowa osoby bezdomnej ubiegającej się oświadczenie na tyle odbiega od niedostatku środków utrzymania występującego w innych tego rodzaju sprawach, że pozwala na przyjęcie, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony: po drugie - czy z uwagi na charakter sprawy wnioskodawcy można ją zakwalifikować jako niecierpiącą zwłoki.

Jak wynika z analizy akt niniejszej sprawy, co wskazano powyżej - Z. G. jest osobą bezdomną, nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały. W dniu 30.05.2016 r. został wymeldowany z Gminy Łazy, która była jego ostatnim miejscem zameldowania. Z. G. jest osobą chorą, wymagającą natychmiastowego wsparcia w formie schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania. Pozostaje w potrzebie wykupu leków oraz uzyskania schronienia dla bezdomnych. Jest emerytem, lecz jego emerytura pozostaje pomniejszona o egzekucję komorniczą. Gminy Łazy pozostaje znacznie oddalona od Gminy Świdnica.

Tak zakreślona sytuacja osobista Z. G. uzasadnia stwierdzenie braku możliwości ubiegania się zainteresowanego o przyznanie świadczeń pomocowych w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 2 ups. Podkreślić w tym miejscu należy, że wykładnia i zastosowanie przepisów ustawy o pomocy społecznej, określających właściwość miejscową organów pomocy społecznej, powinna przede wszystkim uwzględniać zasady pomocy wymienione w szczególności w: w art. 2 ust. 1 ups, tj. umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości; art. 3 ust. 1 ups, tj. wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka oraz art. 3 ust. 2 ups, tj. zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ups, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przy stosowaniu przepisów ustalających właściwość organów pomocy społecznej należy mieć zatem na względzie również te okoliczności, które z uwagi na sytuację osobistą strony, mogą zaważyć na tym, czy ewentualna pomoc będzie efektywna oraz czy w jakimkolwiek stopniu będzie ona realizowała ustawowe cele pomocy społecznej (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 listopada 2019 r., I OW 140/19, z dnia 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OW 15/19, dostępne na cbois.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z przypadkiem szczególnie uzasadnionym sytuacją osobistą ubiegającego się o świadczenie w rozumieniu art. 101 ust. 3 ups. Tym samym organem właściwy do rozpoznania wniosku Z. G. o pomoc niepieniężną w formie przyznania schronienia w schronisku dla osób bezdomnych wskazać należało Prezydenta Miasta Świdnica.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.