Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 23 października 2017 r. J. S. wystąpiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezesem Rady Ministrów a Prezydentem m.st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania jej wniosku o przyznanie pomocy asystenta osoby niepełnosprawnej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz art. 1 Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych. Dlatego jest uprawniona do stałego korzystania z opieki i pomocy innych osób w ramach kompleksowego systemu usług opiekuńczych.
Podaniem z dnia 21 września 2016 r. wniosła do Prezesa Rady Ministrów, na podstawie art. 2 i art. 20 Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1169) o przyznanie pomocy asystenta. Chodzi o asystenta osoby niepełnosprawnej (grupa elementarna: 341201) w rozumieniu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (Dz. U. z 2014 r., poz. 1145).
Prezes Rady Ministrów przekazał sprawę wszczętą podaniem z dnia 21 września 2016 r. do załatwienia według właściwości do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wawer m.st. Warszawy.
W ocenie wnioskodawcazyni Konwencja podlega wykonaniu przez państwa strony, dlatego podanie z dnia 21 września 2016 r. skierowane zostało do Prezesa Rady Ministrów, jako organu władzy wykonawczej RP.
W sprawie znana jest zarówno materialnoprawna podstawa sprawy, jak i forma jej rozstrzygnięcia. Trwale istnieją zatem wszystkie elementy statuujące stosunek administracyjnoprawny, powodujący konieczność wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty.
Jednocześnie, wobec sporu kompetencyjnego zaistniałego między organem administracji rządowej, a organem jednostki samorządu terytorialnego załatwienie podania z dnia 21 września 2016 r. wymagane jest wcześniejsze rozstrzygnięcie niniejszego wniosku przez Sąd.
W odpowiedzi na wniosek Prezes Rady Ministrów wniósł o jego odrzucenie, wskazując że organ nie ma żadnych kompetencji w zakresie dotyczącym opieki społecznej.
Podkreślono również, że Ośrodek Pomocy Społecznej poinformował J. S. pismem z dnia 21 listopada 2016 r., że nie zatrudnia asystenta osoby niepełnosprawnej. Z takiego stanowiska nie wynika jednak, że Ośrodek Pomocy Społecznej negował swoją właściwość, czy też wskazywał na właściwość Prezesa Rady Ministrów w tym zakresie. Taka informacja wskazuje natomiast, że sprawa została rozpatrzona merytorycznie, jednak w sposób negatywny dla wnioskodawczyni.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Prezydent m.st. Warszawy poinformował natomiast, że do zadań ośrodka pomocy społecznej (właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o udzielenie wsparcia) należy świadczenie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Mogą być one przyznane osobie, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Celem uzyskania tego rodzaju wsparcia należy zgłosić potrzebę osobiście lub telefonicznie do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wawer m.st. Warszawy. Ośrodek pomocy społecznej, wydając decyzję administracyjną, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia oraz ewentualną odpłatność.
Prezydent m.st. Warszawy stwierdził, że wnioskodawczyni uzyskała pełną informację o możliwościach skorzystania z pomocy asystenta osoby niepełnosprawnej na terenie m.st. Warszawy, zaś faktyczne skorzystanie z oferowanych usług wymaga inicjatywy ze strony wnioskodawczyni.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory, o których mowa w art. 4 wskazanej ustawy, tj. spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Jako spór o właściwość określa się obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego, co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim, co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej. Analogicznie przez spór kompetencyjny należy rozumieć rozbieżność oceny upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej, zaistniałej pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i organami administracji rządowej.
Innymi słowy spór kompetencyjny, w rozumieniu wskazanego art. 4 P.p.s.a., ma miejsce wówczas, gdy z jednej strony organ samorządu terytorialnego, a z drugiej organ administracji rządowej uważają się za niewłaściwe w sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, spór w znaczeniu, o jakim mowa powyżej nie zaistniał w rozpoznawanej sprawie.
Jak wynika bowiem z akt sprawy, w związku z przekazaniem Prezydentowi m.st. Warszawy przez Prezesa Rady Ministrów pisma J. S. z dnia 21 września 2016 r. obejmującego m.in. wniosek o zapewnienie pomocy asystenta osoby niepełnosprawnej Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Wawer m.st. Warszawy podjął stosowne działania zmierzające do ustalenia rzeczywistego przedmiotu wniosku i zakresu oczekiwanej pomocy. W piśmie z dnia 21 listopada 2016 r. poinformowano wnioskodawczynię o organizacyjnych i formalnych możliwościach skorzystania z programu "Asystent Osoby Niepełnosprawnej" realizowanego przez jednostkę organizacyjną m.st. Warszawy, jak również o zakresie świadczeń, realizowanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej, do którego należy realizacja usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi.
Organ wyjaśnił również zakres zadań Centrum Aktywności Międzypokoleniowej "Nowolipie", jednostki organizacyjnej m.st. Warszawy realizującej zadania z zakresu pomocy społecznej oraz warunki korzystania z Programu. Udzielono także wnioskodawczyni informacji o zakresie usług asystenckich oraz o wysokości przewidzianych opłat.
W świetle podejmowanych przez Prezydenta m.st. Warszawy działań nie sposób uznać, że organy pozostają w sporze w zakresie swoich kompetencji do rozstrzygnięcia sprawy.
Odnosząc się do argumentów powołanych w uzasadnieniu wniosku wskazać należy, że organy mają obowiązek działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa, stosownie do treści art. 6 k.p.a. Z zasady legalności określonej w tym przepisie wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie obowiązującego prawa, co w istocie dotyczy całego systemu prawa. Organy administracji nie mogą jednakże pomijać obowiązujących przepisów prawa materialnego. Zawarta w art. 20 Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych gwarancja zapewnienia mobilności osobom niepełnosprawnym jako skierowana do Państwa polskiego poprzez ratyfikację znalazła swój wyraz w ustawodawstwie krajowym poprzez możliwość przyznania osobom niepełnosprawnym specjalistycznych usług opiekuńczych, w tym osoby asystenta, na podstawie art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.).
Gwarancja ta nie może jednak być rozumiana jako źródło określonego stosunku, z wynikającym z niego prawem do świadczeń. O formach i zakresie świadczeń decydują bowiem ustawy. Zgodnie z powołaną ustawą o pomocy społecznej usługi te realizowane są przez gminę w ramach obowiązkowych zadań własnych oraz zadań zleconych z zakresu administracji rządowej (art. 17 ust. 1 pkt 11 i art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy).
Z powyższych względów wniosek podlegał odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a.
O zwrocie wpisu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a.