Uzasadnienie
Pismem z 2 grudnia 2020 r. Starosta S. wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy Powiatem S. a Powiatem O. przez wskazanie powiatu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w O. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] sierpnia 2020 r. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania umieszczono O.W. córkę J. i P. W. w spokrewnionej rodzinie zastępczej u M. i K. M. w G. Zaznaczył, że zgodnie z wyrokiem rozwodowym z [...] listopada 2019 r. wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi J. i P. W. zostało powierzone matce dziecka przy czym władza ta została ograniczona przez poddanie sposobu jej wykonania pod nadzór kuratora. Wnioskodawca wskazał także, że P.W. wyprowadziła się w 2018 r. z terenu Powiatu S. i od 2019 r. zamieszkuje na terenie Powiatu O., co zdaniem wnioskodawcy wskazuje, że właściwym w sprawie powiatem jest Powiat O. W odpowiedzi na wniosek Powiat O. wskazał, że z informacji uzyskanych z Sądu Rejonowego w O. wynika, że P.W. nie sprawowała bezpośredniej opieki nad córką, którą zajmowali się dziadkowie dziewczynki sprawujący obecnie funkcję rodziny zastępczej. W ocenie organu przemawia to za uznaniem Powiatu S. za organ właściwy w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
W niniejszej sprawie spór zaistniały pomiędzy poszczególnymi organami ma charakter negatywnego sporu o właściwość. Żaden bowiem z organów zaangażowanych w sprawę nie uznaje się za właściwy w przedmiocie odpłatności za pobyt małoletniej O.W. umieszczonej w rodzinie zastępczej.
Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka określa art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (pkt 1), średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (pkt 2) oraz wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie (pkt 3). Przepisy analizowanej ustawy nie definiują samodzielnie pojęcia miejsce zamieszkania, w związku z czym zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego do ustalenia treści tego pojęcia należy posłużyć się zakresem przypisanym mu przez przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740, z późn. zm.), dalej: kc – por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2021 r., sygn. akt I OW 180/20, czy z 20 maja 2021 r., sygn. akt I OW 257/21 oraz I OW 20/21).
Należy wskazać, że zgodnie z art. 26 § 1 kc miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Z kolei miejscem zamieszkania osoby fizycznej (rodzica) stosownie do art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Kwestia fizycznego przebywania w określonej miejscowości jest istotna wyłącznie w przypadku określenia miejsca zamieszkania rodzica. Zgodnie bowiem z art. 26 § 1 kc miejsce rzeczywistego (czasowego lub trwałego) pobytu dziecka nie jest istotne dla określenia jego miejsca zamieszkania.
Przenosząc powyższe spostrzeżenia na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że wyrokiem z [...] listopada 2019 r. wykonanie władzy rodzicielskiej zostało powierzone matce dzieci. Fakt, że władza ta została ograniczona przez poddanie sposobu jej wykonania pod nadzór kuratora nie prowadzi do konstatacji, że matka została pozbawiona tej władzy. W konsekwencji powyższego miejscem zamieszkania dzieci P.W. i J.W., w tym w szczególności O.W., jest miejsce zamieszkania matki dzieci. Z okoliczności sprawy wynika, że P.W. w dacie umieszczenia córki w rodzinie zastępczej zamieszkiwała w S. w Powiecie O., przy czym z uwagi na zorganizowanie w tej miejscowości centrum swoich interesów majątkowych i osobistych można uznać ją za miejsce zamieszkania rodzica wykonującego władzę rodzicielską, o którym mowa w art. 25 kc.
W świetle powyższych wywodów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało uznać, że właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej jest Powiat O. jako właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka znajdującego się pod władzą rodzicielską matki. Fakt, że małoletnia O.W. faktycznie przez cały czas przebywa u dziadków, którym powierzono pełnienie funkcji rodziny zastępczej, pozostaje bez wpływu na kierunek orzeczenia. Miejsce faktycznego pobytu dziecka, jak wskazano to powyżej, nie ma bowiem znaczenia w procesie ustalenia jego miejsca zamieszkania na podstawie art. 26 § 1 kc.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak w postanowieniu.