Uzasadnienie
Prezydenta Miasta Tychy wnioskiem z dnia 9 lutego 2024 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem, a Burmistrzem Miasta Poręba przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku Prezydenta Miasta Tychy - powołując się na art. 101 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym właściwą miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania osoby - stwierdził, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku [...] jest Burmistrz Miasta Poręba, bowiem w Tychach przy ul. [...] - wnioskodawca posiada tylko meldunek, zamieszkał zaś w mieście Poręba u dziadków i wskazał, że tam zamierza mieszkać. Z wywiadu środowiskowego wynika, że ww. zajmuje jeden pokój w domu dziadków przy ul. [...] w Porębie, co pozwala mu na prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego i w miarę możliwości samodzielnego życia. Ponad to podstawowa opieka zdrowotna jest zapewniona przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Porębie. Z przedstawionej dokumentacji nie tylko wynika tylko to, że wnioskodawca fizycznie przebywa i zamieszkuje w Porębie, ale również jego zamiar pozostania w tej miejscowości, co zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego definiuje miejsce zamieszkania. Centrum aktywności życiowej wnioskodawcy znajduje się w Porębie, to tam ma zapewnioną podstawową opiekę zdrowotną relacje z najbliższą rodziną wymaganą opiekę oraz odpowiednie warunki mieszkaniowe.
Burmistrz Miasta Poręba odpowiadając na wezwanie do udzielenia odpowiedzi wskazał, że za właściwą miejscowo uznać należy gminę, na terenie której Pan [...] ma miejsce zamieszkania, a więc Tychy. Wnioskodawca zajmuje w domu dziadków jeden pokój, który posiada osobne wejście, jest również zobowiązany do ponoszenia kosztów związanych ze swoim utrzymaniem, takich jak rachunki, żywność oraz leki, posiada również w pokoju lodówkę. Taką sytuację można określić jako udzielenie przez członków rodziny pomocy w formie schronienia podczas pobytu Pana [...] w Porębie, nie natomiast jako rozwiązanie stałe. Nie można również zgodzić się z twierdzeniem Prezydenta Miasta Tychy, że [...] ma zapewnioną podstawową opiekę zdrowotną w Porębie, jako że regularnie leczy się w poradni zdrowia psychicznego znajdującej się w Mikołowie. [...], zapytany o swoje plany odnoszące się do miejsca zamieszkania odpowiedział, że jeżeli jego stan zdrowia będzie się poprawiał, przewiduje możliwość powrotu do Tychów, gdzie mieszkał sam.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór kompetencyjny, a także o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny), zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 211–223.
W niniejszej sprawie wniosek dotyczy Prezydenta Miasta Tychy, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach oraz Burmistrza Miasta Poręba, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie - § 1 pkt 12 lit c i § 1 pkt 12 lit b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. z 2003, nr 198, poz. 1925). Organy te nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, co oznacza, że wniosek jest dopuszczalny.
W niniejszej sprawie mamy więc do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Tychy i Burmistrzem Miasta Poręba w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.
Właściwość miejscową organów z zakresu pomocy społecznej określa art. 101 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023, poz. 901 ze zm., dalej u.p.s.). Właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwość organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku należy ustalić w oparciu o zasadę z art. 101 ust. 1 u.p.s. Przepis ten w pkt 1 nie bez przyczyny wymienia miejsca zamieszkania (a nie zameldowania) osoby ubiegającej się o świadczenie. Okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że wnioskodawca jest osobą chorą i choroba uniemożliwia mu samodzielne mieszkanie w mieszkaniu w Tychach, w którym jest zameldowany. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (zob. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Zarys prawa cywilnego, Warszawa 2024, s. 38–39). Aktualnie wnioskodawca pomocy społecznej zamieszkuje u dziadków w miejscowości Poręba i tam aktualnie znajduje się jego centrum życiowe. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie pomocy społecznej oznajmił, że od stycznia 2024 roku mieszka z dziadkami w miejscowości Poręba, w związku z tym faktem zrezygnował ze świadczeń na terenie miasta Tychy, gdzie uchylono decyzję z dnia 24.04.2023 przyznającą zasiłek stały.
W dacie złożenia wniosku nie zamieszkiwał zatem w lokalu mieszkalnym, w którym jest zameldowany i świadomie przeniósł centrum swojego życia do Miasta Poręba do domu dziadków.
Z podanych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta Poręba, w którym wnioskodawca zamieszkuje i prowadzi aktualne centrum życiowe, o czym postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.