Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] lutego 2019 r. Prezydent W. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta G. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z.S. o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych, poprzez wskazanie Prezydenta Miasta G. jako organu właściwego do rozpoznania przedmiotowego wniosku.
W uzasadnieniu powyższego wniosku Prezydent W. wskazał, że Z.S. jest osobą bezdomną, jego ostatnim adresem zameldowania jest G., z którego to adresu wnioskodawca został eksmitowany i wymeldowany. Nadto z pisma Urzędu Miasta G. wynika, że Z.S. stara się o przydział lokalu socjalnego w G.. Dalej organ wskazał, że od [...] października 2018 r., zainteresowany przebywa w placówce dla osób bezdomnych - Pensjonacie Socjalnym "A.", przy czym tego rodzaju placówka służy jedynie do krótkotrwałego pobytu i nie można jej uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Prezydent W. powołując się na art. 101 ust. 2 oraz art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), dalej jako "u.p.s." uznał, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku jest Prezydent Miasta G. W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Miasta G. wniósł o wskazanie Prezydenta W. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku Z.S. Jego zdaniem miejscem zamieszkania zainteresowanego jest W. Organ wskazał, że Z.S. został wymeldowany i wyeksmitowany z lokalu znajdującego się w G. przy ulicy [...], zaś jego wniosek o przyznanie lokalu socjalnego został pozostawiony bez rozpoznania wobec nieuzupełnienia braków formalnych. Co więcej Prezydent Miasta G. podniósł, że w dniu [...] grudnia 2018 r. MOPS w G. zawiadomił zainteresowanego o zakończonym postępowaniu administracyjnym w sprawie udzielenia pomocy zgodnie z wnioskiem z dnia [...] listopada 2018 r. (złożonym w Ośrodku Pomocy Społecznej Dzielnicy B. W.), wskazując jednocześnie, iż na terenie Miasta G. znajdują się placówki, do których kierowane są osoby bezdomne z terenu G. Jednakże zainteresowany odmówił przyjęcia pomocy na terenie G., oświadczając jednoznacznie, że jego centrum życiowym jest W. i w tym miejscu planuje on swoją przyszłość. Zainteresowany wyraźnie oświadczył, że nie opuści W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych. Przez spory, o których mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć sytuacje, w których przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, tj. każdy z organów uważa się za niewłaściwy. Z takim właśnie negatywnym sporem o właściwość między dwoma organami samorządu terytorialnego mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej kompetencji do rozpoznania wniosku Z.S. o finansowanie kosztów schronienia.
Dla rozstrzygnięcia powstałego sporu podstawowe znaczenie ma przepis art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach zaś szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że ubiegający się o świadczenie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Nie ulega też wątpliwości, że ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały była G. Z akt administracyjnych wynika także, że od 2009 r., to jest od opuszczenia zakładu karnego Z.S. przebywa na terenie W. Powyższe wskazywałoby, że według przepisu art. 101 ust. 2 u.p.s. powinien być wyznaczony organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy, jako właściwy w niniejszej sprawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadziłoby to jednak do nieuzasadnionego zignorowania szczególnej sytuacji osobistej ubiegającego się o świadczenie, o której mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s. W orzecznictwie przyjmuje się, że sytuacje, do których ma zastosowanie powyższa regulacja występują wówczas, gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 1 lub ust. 2 u.p.s.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby bezdomnej można też mówić w kontekście podjęcia przez nią działań zmierzających do związania swojego pobytu z danym miejscem lub miejscowością.
W realiach niniejszej sprawy należy dostrzec, że ubiegający się o świadczenie od 2009 r. przebywa w W. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że wykładnia i zastosowanie przepisów u.p.s. określających właściwość miejscową organów pomocy społecznej, powinna przede wszystkim uwzględniać zasady pomocy społecznej wymienione w art. 2 ust. 1 u.p.s. (umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości), art. 3 ust. 1 u.p.s. (wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka) oraz art. 3 ust. 2 u.p.s. (zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s., przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem). Przy stosowaniu przepisów ustalających właściwość organów pomocy społecznej należy mieć zatem na względzie również te okoliczności, które z uwagi na sytuację osobistą wnioskodawcy, mogą zaważyć na tym, czy ewentualna pomoc będzie efektywna oraz czy w jakimkolwiek stopniu będzie ona realizowała ustawowe cele pomocy społecznej (vide: postanowienia NSA: z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt I OW 158/12 oraz z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt I OW 94/17).
Skoro niekwestionowanym miejscem pobytu Z.S. i jego centrum życiowym jest miasto W., a brak jest obecnie jakichkolwiek związków z miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały, to ze względu na przypadek szczególnie uzasadniony w jego sytuacji osobistej (art. 101 ust. 3 ustawy), przyjąć należy, że organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie, a więc Prezydent Miasta W. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.