Uzasadnienie
Wójt Gminy Wilkowice wnioskiem z dnia 22 lutego 2021 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta Stronie Śląskie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H. C. o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Ośrodek Pomocy Społecznej w Stroniu Śląskim przekazał wniosek o skierowanie i dofinasowanie do pobytu H. C., przebywającej obecnie w niepublicznym Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. a zameldowanej w Stroniu Śląskim ul. [...]. Wraz z wnioskiem zostało przekazane zaświadczenie lekarskie zainteresowanej, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz potwierdzenie otrzymania świadczenia z ZUS.
Z otrzymanej dokumentacji wynika, że H. C. od 2019 r. przebywa w niepublicznym Domu Pomocy Społecznej "[...]", na podstawie umowy cywilnoprawnej, opłatę za pobyt wnosi ze świadczenia emerytalnego a pozostałą część wpłacają jej trzy córki. H. C. we wniosku podała, że z powodu pandemii koronawirusa sytuacja finansowa jej córek pogorszyła się co może powodować trudności w dalszym dofinansowaniu jej pobytu w wybranym domu pomocy społecznej. Ze względu na stan zdrowia wymaga ona stałej pomocy osób trzecich, a samodzielne funkcjonowanie zainteresowanej w miejscu wcześniejszego zamieszkania jest niemożliwe.
Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego H. C. cierpi na chorobę [...]. Stan zdrowia w ostatnich miesiącach znacznie się pogorszył, ww. nie jest w stanie udzielić logicznych odpowiedzi. Wywiad środowiskowy jest w tej sytuacji niemożliwy do przeprowadzenia. W związku z powyższym poinformowano córkę zainteresowanej – D. M. o konieczności ubezwłasnowolnienia matki i ustalenia opiekuna prawnego, następnie uzyskanie zgody Sądu na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej.
Wójt Gminy Wilkowice podkreślił, że pobyt H. C. w niepublicznym Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. odbywa się na podstawie umowy cywilnoprawnej a nie na podstawie decyzji administracyjnej co w myśl art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.s.", określa, że decyzję o skierowaniu do DPS i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w tym domu wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do DPS. Zatem Gmina Wilkowice nie jest gminą właściwą do rozpatrzenia wniosku, ponieważ nie wydawała decyzji kierującej i ustalającej odpłatność. Rzeczywistym miejscem zamieszkania H. C. jest Stronie Śląskie, ul. [...], które zainteresowana podaje we wniosku jako stały adres. Adres domu pomocy społecznej jest natomiast adresem tymczasowym, we wniosku jest również podany adres do korespondencji, inny niż pozostałe. A zatem procesy życiowe H. C. były związane z Miastem Stronie Śląskie, gdzie ww. mieszkała.
W opinii wnioskodawcy pobyt w domu pomocy społecznej nie może być określany jako miejsce zamieszkania. Pobyt ten wiąże się z zapewnieniem opieki, której osoba zainteresowana nie może uzyskać w miejscu zamieszkania.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta Stronie Śląskie wniósł o wskazanie Wójta Gminy Wilkowice jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu wskazano, że H. C. od 2019 r. zamieszkuje w Domu Pomocy Społecznej w B. i można wnioskować, że zamierza nadal tam przebywać. W ocenie organu również po wskazanych okolicznościach można wnioskować, że H. C., w miejscu w którym przebywa od 2019 r. umieściła środek swoich czynności życiowych, co w konsekwencji rodzi następstwa w zakresie właściwości określonej w art. 101 ust. 1 u.p.s. po stronie gminy, na terenie której znajduje się dom pomocy społecznej, w którym przebywa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Zaistniały w niniejszej sprawie spór jest sporem negatywnym, albowiem oba organy uznają się za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku H. C. o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu jest dopuszczalny, bowiem organy pozostające w sporze nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. Nr 103, poz. 652) gmina Wilkowice znajduje się w powiecie bielskim (część XII poz. 2 załącznika do rozporządzenia). Na podstawie § 1 pkt 12 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925 ze zm.) obszar właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej obejmuje powiaty: bielski, cieszyński, pszczyński i żywiecki oraz miasto na prawach powiatu - Bielsko-Biała.
Gmina Stronie Śląskie znajduje się natomiast w powiecie kłodzkim (część I poz. 8 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu obejmuje powiaty: dzierżoniowski, kłodzki, świdnicki, wałbrzyski i ząbkowicki (§ 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r.)
Oznacza to, że będące w sporze jednostki samorządu terytorialnego – Wójt Gminy Wilkowice i Burmistrz Miasta Stronie Śląskie, nie mają wspólnego organu wyższego stopnia. Naczelny Sąd Administracyjny jest zatem właściwy do rozpoznania sporu o właściwość pomiędzy tymi organami.
Przystępując do rozstrzygnięcia sporu zainicjowanego wnioskiem Wójta Gminy Wilkowice zwrócić należy uwagę, że stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko Wójta Gminy Wilkowice jak i Burmistrza Miasta Stronie Śląskie, że w sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie ma art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Jednakże od powyższych zasad przewidziano wyjątki. W szczególności zwrócić należy uwagę na treść art. 101 ust. 2a u.p.s., który został dodany ustawą z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2021 r., poz. 803).
Na podstawie art. 1 pkt 20 lit a i b ustawy nowelizującej wprowadzono zmiany w ustawie o pomocy społecznej poprzez dodanie w art. 101 po ust. 2 ust. 2a w brzmieniu: 2a. "W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.", natomiast ust. 6 otrzymał brzmienie: "6. Dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.". Wskazana ustawa zmieniająca dotychczasową treść art. 101 u.p.s. weszła w życie w dniu 30 maja 2021 r., przy czym z treści art. 3 ustawy nowelizującej wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym tą ustawą.
Ratio legis wprowadzonych rozwiązań sprowadza się do rozłożenia ciężaru ponoszenia kosztów świadczeń na gminy będące dotychczasowym miejscem zamieszkania świadczeniobiorców, zamiast przerzucania tych wydatków na gminę, na terenie której prowadzona jest placówka. Nowelizacja przepisów przeciwdziała obciążaniu takiej gminy kosztami opieki całodobowej w sytuacji, gdy osoby korzystające z prywatnych placówek tracą zdolność do samodzielnego finansowania pobytu i kwalifikują się do skierowania do domu pomocy społecznej na zasadach określonych w art. 54 (por. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 101).
W niniejszej sprawie poza sporem jest, że H. C. do 2019 r. zamieszkiwała w miejscowości Stronie Śląskie, natomiast aktualnie przebywa na podstawie umowy cywilnej w niepublicznym Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej jest, z uwagi na znowelizowany stan prawny i aktualne brzmienie art. 101 ust. 2a u.p.s., organ gminy miejsca zamieszkania zainteresowanej sprzed rozpoczęcia jej pobytu w domu pomocy społecznej, tj. Burmistrz Miasta Stronie Śląskie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 P.p.s.a. i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.