Postanowienie NSA z 21 lipca 2022 r., I OW 36/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy D. a Burmistrzem Miasta i Gminy O.

Sprawa

w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. Ś. o skierowanie i odpłatność za pobyt w schronisku dla bezdomnych postanawia: wskazać Wójta Gminy D. jako organ właściwy w sprawie.

Skład

sędzia NSA Karol Kiczka przewodniczący, sprawozdawca
sędzia NSA Piotr Niczyporuk
sędzia del. WSA Anna Wesołowska

Uzasadnienie

Wójt Gminy [...] reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej Kierownik GOPS w [...], organ) wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość miejscową pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Burmistrzem Miasta i Gminy [...] poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku W. Ś. o skierowanie do schroniska dla bezdomnych mężczyzn wraz z pokryciem kosztów pobytu w tej placówce. W piśmie organ wskazał, że ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały W. Ś. jest [...], [...]. Organ podkreślił, że w miejscu tym W. Ś. nie ma możliwości zamieszkania. W kwietniu 2021 r. W. Ś. tymczasowo przebywał pod adresem [...], [...], gmina [...], w pomieszczeniach paramieszkaniowych. Aktualnie na terenie gminy [...] przebywa tymczasowo w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn w [...]. Wobec powyższych okoliczności organ przyjął, że W. Ś. jest osobą bezdomną. W konsekwencji, w związku z faktem, iż jest on zameldowany na pobyt stały w [...] – w ocenie wnioskodawcy – za organ właściwy do rozpoznania wniosku W. Ś. o skierowanie i odpłatność za pobyt w schronisku dla bezdomnych powinien zostać uznany Burmistrz Miasta i Gminy [...] (wniosek, k. 2-3 akt sądowych).

W odpowiedzi na wniosek Wójta Gminy [...] Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej Dyrektor MGOPS w [...]), działający w imieniu Burmistrza Miasta i Gminy [...], wskazał, że ustalenia związane ze statusem W. Ś. pozwalają stwierdzić, że nie jest on osobą bezdomną, ponieważ posiada stałe zameldowanie w domu przy [...] w [...] i nie ma przeszkód formalno-prawnych, aby mógł w nim mieszkać. Na poparcie swoich twierdzeń Dyrektor MGOPS w [...] powołał się na notatkę służbową Starszego Pracownika Socjalnego MGOPS w [...] z dnia [...] lutego 2022 r., w której wskazano na fakt skontaktowania się telefonicznie z byłą żoną W. Ś. - J. Ś. (zam. w miejscu zameldowania W. Ś. tj. [...], [...]). W notatce potwierdzono, że W. Ś. jest nadal zameldowany na pobyt stały pod wskazanym adresem, a strony podczas rozwodu nie miały ustalonego przez Sąd sposobu korzystania ze wspólnego domu, W. Ś. nie był także z niego eksmitowany. Opuścił dom dobrowolnie i na chwilę sporządzania notatki nie istniały przeszkody formalno-prawne aby zamieszkał w nim ponownie (odpowiedź k. 11-12, notatka k. 14 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność stanowisk (poglądów) co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Burmistrzem Miasta i Gminy [...], w sprawie rozpoznania wniosku W. Ś. o skierowanie do schroniska dla bezdomnych mężczyzn wraz z pokryciem kosztów pobytu w tej placówce. Istotne w tym kontekście pozostaje ustalenie czy w świetle okoliczności niniejszej sprawy można uznać, że W. Ś. jest osobą bezdomną, a także - jeżeli osobą bezdomną nie jest - jakie było jego miejsce zamieszkania na dzień składania wniosku o pomoc społeczną.

Jak wskazuje treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021r. poz. 2268 z późn. zm., dalej ups) właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Natomiast, stosownie art. 6 pkt 8 ups, pod pojęciem osoby bezdomnej należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

Ustalenie, czy W. Ś. można uznać za osobą bezdomną wymaga uwypuklenia, że art. 6 pkt 8 ups przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ups przesłanki muszą występować kumulatywnie (łącznie).

Jak wynika z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy W. Ś. nie jest osobą bezdomną. Posiada stałe zameldowanie w domu przy [...] w [...]. Dom ten opuścił dobrowolnie, brak jest formalno-prawnych przeszkód uniemożliwiających w nim zamieszkanie.

W konsekwencji, do określenia gminy właściwej miejscowo do rozpoznania wniosku W. Ś. o skierowanie i odpłatność za pobyt w schronisku dla bezdomnych zastosowanie znajdzie przepis art. 101 ust. 1 ups. Mając zatem na względzie, że jak ustalono podczas weryfikacji CBB systemu Empatia aktualnym miejscem zamieszkania W. Ś. jest miejscowość [...] w [...], organem właściwym w niniejszej sprawie uznać należy Wójta Gminy [...].

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.