Uzasadnienie
W dniu [...] października 2016 r. A. B. (dalej określana jako wnioskodawczyni) wniosła do Prezydenta Miasta B. dwa wnioski o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okresy zasiłkowe 2015/2016 i 2016/2017 wskazując w nich m.in., że zamieszkuje w B. przy ulicy B. [...].
Prezydent Miasta B., po ustaleniu że matka wnioskodawczyni zamieszkuje poza granicami w państwie, do którego zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, oba wnioski przekazał do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w T. Organ ten z kolei przekazał je do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w O. stwierdzając, że wnioskodawczyni zamieszkuje w miejscowości B. ulica W. [...]. Takie miejsce zamieszkania wnioskodawczyni uwidocznione było w zaświadczeniu Niepublicznego Technikum Usług Fryzjerskich nr [...] w B. o kontynuowaniu nauki w tej szkole.
Następnie wnioski przekazane zostały Burmistrzowi Miasta B. celem ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na wymienione okresy zasiłkowe. Burmistrz Miasta uznając, że wnioskodawczyni zamieszkuje w B. dopiero od września 2017 r., pobierając od tego czasu naukę w Zespole Placówek Kształcenia Ustawicznego (Szkole Policealnej Dla Dorosłych) w P., natomiast w okresie zasiłkowym zamieszkiwała w B., przekazał wnioski Prezydentowi Miasta B. Prezydent Miasta B. pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta B. przez wskazanie tego ostatniego organu jako właściwego do rozpoznania sprawy.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przepisem określającym właściwość miejscową organu w sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych jest art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952, ze zm.). Według treści tego przepisu ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Wnioskodawczyni mieszka obecnie w miejscowości B., gdzie posiada zameldowanie na pobyt stały. W aktualnym miejscu zamieszkania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń wypłacanych w ramach ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, które otrzymuje począwszy od miesiąca października 2017 r. Zgodnie ze złożonym przez wnioskodawczynię oświadczeniem od miesiąca maja 2017 r., po zakończeniu nauki w szkole w B., mieszka w B., gdzie mieści się jej centrum życiowe. Skoro w toku postępowania zainicjowanego wnioskami nastąpiła zmiana miejsca zamieszkania wnioskodawczyni, tym samym nastąpiła zmiana organu właściwego do rozpoznania sprawy.
W odpowiedzi na ten wniosek Burmistrz Miasta B. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość przez wskazanie Prezydenta Miasta B. jako organu właściwego do rozpoznania sprawy. Podtrzymał wcześniejsze stanowisko, że w okresie zasiłkowym 2015/2016 i 2016/2017 wnioskodawczyni mieszkała w B. pobierając naukę w Niepublicznym Technikum Usług Fryzjerskich w B. Także do września 2017 r. wnioskodawczyni pobierała świadczenia w ramach ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, które wypłacał organ mający siedzibę w B. W tej sytuacji, zdaniem Burmistrza, rozstrzygające znaczenia dla określenia organu właściwego ma miejsce zamieszkania wnioskodawczyni w okresie zasiłkowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W rozpoznawanej sprawie istotnie powstał negatywny spór o właściwość między Prezydentem Miasta B. i Burmistrzem Miasta B., gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do załatwienia sprawy w następstwie złożonych przez wnioskodawczynię wniosków o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okresy zasiłkowe 2015/2016 i 2016/2017. Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1788, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie zaś z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. rozstrzyganie tych sporów należy do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Rozstrzygając ten spór w punkcie wyjścia należy wskazać, że wnioskodawczyni domaga się ustalenia prawa do świadczeń przewidzianych ustawą o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta wyznacza jednocześnie organ właściwy do załatwiania takich spraw. Stosownie do art. 23 ust. 2 wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1, a zatem także osoby uprawnionej do świadczeń. Postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy (art. 20 ust. 2), przez który należy rozumieć - zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 11 ustawy - wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne.
Ze stanowisk stron wynika, że spór nie ogniskuje się wokół samego rozumienia pojęcia "miejsce zamieszkania" jako centrum spraw życiowych osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczeń. Bezspornym jest bowiem, że w dacie złożenia wniosków centrum życiowe wnioskodawczyni koncentrowało się w B. W tym mieście uczęszczała do szkoły i na czas pobierania nauki w nim zamieszkiwała. Sama zresztą określiła miasto B. jako miejsce swojego zamieszkania, pomimo tego, że na pobyt stały zameldowana była w B., mieście odległym od B. o ponad 300 km (zob. jej oświadczenie z dnia [...] listopada 2016 r.).
Zatem wnioski złożone zostały w organie właściwym do rozpoznania sprawy. Tak samo bezspornym jest, że po ukończeniu nauki w Technikum w B., co nastąpiło w maju 2017 r., wnioskodawczyni powróciła do poprzedniego miejsca zamieszkania i we wrześniu 2017 r. rozpoczęła naukę w pobliżu miasta B., w Szkole Policealnej w P. (zob. oświadczenie wnioskodawczyni z dnia [...] stycznia 2018 r.).
W przypadku wnioskodawczyni doszło więc do zmiany miejsca zamieszkania po złożeniu wniosków, a zatem już po wszczęciu postępowania na żądanie strony (art. 61 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm., dalej określonej jako K.p.a.). W tej sytuacji nie można się zgodzić z argumentacją Burmistrza Miasta B., że fakt ten nie ma znaczenia dla określenia organu właściwego. Przeciwnie, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ma rozstrzygające znaczenie. Należy mieć na uwadze, co trafnie akcentuje Prezydent Miasta B., że organy administracji z urzędu przestrzegają swojej właściwości, w tym miejscowej (art. 19 K.p.a.). Obowiązek ten winien być realizowany przez organy na każdym etapie postępowania od momentu jego wszczęcia do zakończenia przez podjęcie rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt I OW 10/07 - LEX nr 339939).
Zasada ta determinuje postępowanie organu także w przypadku zmiany miejsca zamieszkania strony już w toku postępowania, chyba że ustawa szczególna reguluje w sposób odmienny kwestię właściwości organu. W sprawie nie jest kwestionowane, że w chwili obecnej wnioskodawczyni zamieszkuje w mieście B., zaś ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera przepisu wyłączającego stosowanie kodeksowej regulacji z art. 19 K.p.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 15 § 2 P.p.s.a., wskazał Burmistrza Miasta B. jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.