Uzasadnienie
Pismem z [...] lutego 2019 r. Wójt Gminy B. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Dyrektora Szpitala Specjalistycznego im. A. w [...] Sp. z o.o. przy udziale I.B. o umieszczenie w domu pomocy społecznej, poprzez wskazanie Prezydenta Miasta K. jako organu właściwego do rozpoznania przedmiotowego wniosku.
W uzasadnieniu powyższego wniosku Wójt Gminy B. powołał się na art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Wyjaśnił przy tym, że przy definiowaniu miejsca zamieszkania, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, należy odwołać się do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. 2018 poz.1025 ze zm.), dalej jako "k.c.". W oparciu o powyższe uznał, że miejscem zamieszkania I.B. jest Miasto K. Na poparcie swojego twierdzenia Wójt Gminy B. wskazał, że w bazie danych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nie znaleziono informacji o zainteresowanym. Z informacji uzyskanych od brata zainteresowanego wynikało, że I.B. opuścił dom rodzinny w wieku trzydziestu paru lat i od tamtej pory nie zamieszkiwał w B. Z kolei z informacji uzyskanych od siostry zainteresowanego wynikało, że I.B. od kilkunastu lat zamieszkiwał w wynajętym mieszkaniu i był zameldowany na pobyt czasowy w K. na Osiedlu [...] i pod ten adres była kierowana wszelka korespondencja skierowana do skarżącego, w tym renta z ZUS. Z uwagi na stan zdrowia znajduje się on pod opieką siostry, która zgodziła się na pełnienie roli opiekuna prawnego zainteresowanego jako osoby ubezwłasnowolnionej, przy czym sprawa o ubezwłasnowolnienie zainteresowanego jest w toku postępowania sądowego. Zdaniem Wójta Gminy B. centrum życiowe I.B. znajduje się w K. W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Miasta K. wniósł o wskazanie Wójta Gminy B. jako organu właściwego. Zdaniem Prezydenta Miasta K., w przypadku osoby bezdomnej, a za taką osobę uznać należy I.B., gminą właściwą miejscowo do udzielenia pomocy jest gmina ostatniego zameldowania tej osoby na pobyt stały, co wynika z art. 101 ust. 2 u.p.s. Organ ten wskazał, że "jak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji I.B. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, nie ma umowy najmu na żaden lokal na terenie Gminy Miejskiej K. (umowa najmu lokalu na os. [...] została mu wypowiedziana w listopadzie 2018), aktualnie przebywa w zakładzie leczniczym, nigdy nie był zameldowany na terenie K.". Przy czym I.B. zameldowany jest na pobyt stały w Gminie B. pod adresem [...]. Dalej powołał się na art. 6 pkt 8 u.p.s. i wskazał, że I.B. jest osobą bezdomną, gdyż nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym oraz nie ma możliwości zamieszkania w lokalu, w którym jest zameldowany na pobyt stały. Za lokal nie można uznać Szpitala Specjalistycznego im. A. w K., a do mieszkania, które wynajmował nie może powrócić wobec wypowiedzenia mu umowy najmu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a"), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny), lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.).
W niniejszej sprawie spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem zarówno Prezydent Miasta K., jak i Wójt Gminy B. uznają się za organy niewłaściwe miejscowo do rozpoznania sprawy o skierowanie I.B. do domu pomocy społecznej.
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508; dalej: "u.p.s."), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje przy tym pojęcia "miejsce zamieszkania", w związku z czym – wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa – należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 Kodeksu cywilnego. Stosownie do treści tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Od wskazanej zasady ustawa przewiduje jednak pewne wyjątki. W przypadku bowiem osoby bezdomnej, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s. osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Z akt sprawy wynika, że I.B. w wieku trzydziestu paru lat wyjechał z domu rodzinnego w B. i od tamtej pory nie zamieszkuje w B. Nie jest też sporne, że po powrocie ze [...], gdzie przebywał 14 lat, zamieszkał w K. gdzie wynajmował mieszkanie i był zameldowany na pobyt czasowy. Na adres wynajętego mieszkania w K. przekazywana była renta z ZUS. Ponadto I.B. jest pod opieką lekarską w K. Dnia [...] listopada 2018 r. I.B. został przewieziony na oddział psychiatryczny Szpitala im. A. z powodu zachowań autoagresywnych. Nie ma możliwości powrotu do miejsca ostatniego miejsca zamieszkania, ponieważ umowa najmu została rozwiązana. Jego ostatnim adresem zameldowania na pobyt stały był B. W tych okolicznościach należy uznać I.B. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej winien być zatem organ właściwy ze względu na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały.
W konsekwencji nie może budzić wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy i wydania rozstrzygnięcia w oparciu o art. 101 ust. 3 u.p.s. jest Wójt Gminy B. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji