Uzasadnienie
Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta - Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy nim a Prezydentem Miasta K. – Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o właściwość miejscową do rozpoznania wniosku R. K. o świadczenie z pomocy społecznej o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku na zakup żywności, odzieży, leków i środków czystościowych.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. przekazał sprawę R. K. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., albowiem Miasto to jest ostatnim miejscem zameldowania strony, co przesądza o właściwości Ośrodka Pomocy Społecznej w J. do rozpoznania wniosku.
Zdaniem Dyrektora MOPS w J. postanowienie to jest niezasadne, gdyż narusza przepisy art. 101 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), zgodnie z którymi świadczenia z pomocy społecznej przyznaje się w miejscu zamieszkania, a w przypadku osoby bezdomnej - w miejscu ostatniego zameldowania. Zgodnie z art. 25 kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania jest miejsce, w którym osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Gmina ostatniego miejsca zameldowania zaś wyznacza właściwość organu w przypadku osoby bezdomnej, a R. K. osobą bezdomną nie jest. Od [...] lipca 2010 r. przebywa w Noclegowni [...] w K. przy ul. [...]. Jego pobyt w K. wynika z faktu, że chce być blisko swojej matki, która mieszka niedaleko K.. Chce się nią opiekować, ponieważ jest ona po dwóch zawałach i ma cukrzycę. Przez dwa miesiące mieszkał razem z matką, aż do momentu, kiedy konkubent matki zmusił go do opuszczenia mieszkania. Jak wynika z powyższego, do Noclegowni [...] w K., R. K. trafił z mieszkania matki i jej konkubenta. Fakt przebywania w K. od lata 2010 r., skoncentrowanie tam swoich spraw życiowych wskazuje, że miejscem zamieszkania R. K. jest miasto K. Zdaniem strony wnioskującej, zamiar stałego pobytu nie oznacza przecież, że osoba, której to dotyczy, ma zamiar mieszkać w dawnej miejscowości przez całe życie, wystarczy, że koncentruje swoje potrzeby w określonej miejscowości na bliżej nieokreślony czas. Zamieszkiwanie przez R. K. w mieszkaniu matki i jej konkubenta, a następnie w Noclegowni [...], która służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, gdyż nie jest bursą ani hotelem czy internatem, świadczy, że R. K. nie jest osobą bezdomną, i że nie ma do niego zastosowania przepis art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie wnioskodawcy w sprawie właściwym jest Prezydent Miasta K. i to działający z upoważnienia tego organu Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej powinien wydać decyzję w sprawie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku R. K. W odpowiedzi na wniosek skierowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wniósł o wskazanie, jako organu właściwego do rozpoznania sprawy, Prezydenta J. - działającego z jego upoważnienia Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Uzasadniając to stanowisko organ stwierdził, że wprawdzie R. K. obecnie przebywa na terenie K., lecz miasta tego nie można uznać za jego miejsce zamieszkania. Noclegownia nie służy bowiem zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Miejsce w noclegowni jest jedynie miejscem noclegowym. Zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej osobie pozbawionej schronienia udziela się go poprzez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego w noclegowniach, schroniskach, domach dla bezdomnych i innych miejscach do tego przeznaczonych. Noclegownia jest zatem, z woli ustawodawcy, lokalem, gdzie znajdują się tymczasowe miejsca noclegowe. Nie jest, wbrew stwierdzeniom wnioskodawcy, miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. R. K. nie koncentruje swoich spraw życiowych na terenie K. Jedyne, co podkreśla to chęć przebywania blisko matki. Jednak nie pracuje, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie ubiega się o mieszkanie. Korzysta jedynie ze schronienia w miejscu przeznaczonym dla osób bezdomnych. W swoim wniosku o pomoc używa sformułowań: "na ten moment nie mogę wrócić do J.", "nie mogę obecnie opuścić K.". Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. uznał, że w przedmiotowej sprawie cytowany przepis art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej znajduje zastosowanie, gdyż nie ma żadnych deklaracji R. K. o woli związania się z K. Okres jego pobytu w K. wynosi w sumie ok. 6 miesięcy. Przez cały ten okres korzystał z placówki dla osób bezdomnych, która nie spełnia potrzeb mieszkaniowych. Zdaniem Dyrektora MOPS w K. deklaracja o chęci pozostawania blisko matki nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia właściwości miejscowej Prezydenta K. w kwestii udzielania pomocy finansowej dla R. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Dla rozpoznania sporu o właściwość organu zobowiązanego do załatwienia postaci zasiłku celowego podstawowe znaczenie ma prawidłowe ustalenie jego miejsca zamieszkania. Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), właściwość miejscową gminy w sprawach o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o to świadczenie. Miejsce zamieszania stanowi - zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego - miejscowość, w której określona osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Nie jest przy tym istotne, czy jest ona w tym miejscu zameldowana, gdyż meldunek stanowi tylko spełnienie administracyjnego obowiązku ewidencji ludności i nie zawsze jest zgodny z określonym wyżej miejscem zamieszkania. Na prawną konstrukcję "miejsca zamieszkania" składają się: rzeczywiste przebywanie w pewnej miejscowości w sensie fizycznym i wola, zamiar stałego pobytu. Ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o zobiektywizowane kryteria. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można, więc mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwolą przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest obecnie głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której aktualnie koncentruje się jej życiowe centrum (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym skupiają się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I OW 85/09). Zamiar stałego pobytu nie oznacza jednak, że osoba, której to dotyczy ma intencję mieszkać w danej miejscowości przez całe życie, wystarczy, że skupia swoje potrzeby w określonej miejscowości na bliżej nieokreślony czas.
Tak definiując "miejsce zamieszkania" i rozważając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać, że miejscem zamieszkania R. K. jest obecnie miasto K. W mieście tym, od lata 2010 r. stale przebywa, tam koncentrują się jego sprawy życiowe (rodzinne). Jak wynika z wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej w sprawie dokumentacji R. K. ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały miał w J przy ul. [...]. Od dnia [...] lipca 2010 r. korzysta z Noclegowni [...] w K. Trafił tam z mieszkania matki i jej konkubenta. W złożonym wniosku o pomoc społeczną oraz w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego stwierdził, że nie może obecnie opuścić K., ponieważ 25 km od K., u swego konkubenta, przebywa jego matka. Podkreślił, że matka jest osobą schorowaną, wymaga pomocy, lecz nie może liczyć na pomoc konkubenta. Z tego też powodu "na ten moment", jak oświadcza, nie może wrócić do J.. Pracownik socjalny, który dokonał wywiadu środowiskowego zwrócił uwagę, że R. K. jest silnie emocjonalnie związany z matką.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu o właściwość ma fakt aktualnego miejsca pobytu R. K. z zamiarem stałego pobytu. Stwierdzić należy, że wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika implicite z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Fakt przebywania w K., skoncentrowanie tam aktualnie swoich spraw życiowych i emocjonalnych wskazuje, że miejscem zamieszkania R. K. jest miasto K. Jednocześnie wyjaśnić należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał R. K. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, stąd też brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie przepisów art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późń. zm.) w związku z art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., jako organ właściwy do rozpoznania sprawy wskazał Prezydenta Miasta K. – Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.