Postanowienie NSA z 4 lipca 2018 r., I OW 46/18

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 4 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy B. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Burmistrzem Miasta i Gminy N. w przedmiocie wskazania organu właściwego do wykonania postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...] o umieszczeniu K.N. bez jej zgody w domu pomocy społecznej postanawia oddalić wniosek.

Skład

Sędzia NSA Marek Stojanowski przewodniczący
Sędzia NSA Jolanta Rudnicka przewodniczący
Sędzia NSA Małgorzata Borowiec przewodniczący, sprawozdawca

Uzasadnienie

Wójt Gminy B. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta i Gminy N. w przedmiocie wskazania organu właściwego do skierowania K.N. do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku podał, że na wniosek Dyrektora [...] Szpitala [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...] orzekł o umieszczeniu K.N. bez jej zgody w domu pomocy społecznej. Przedmiotowe postanowienie stało się prawomocne w dniu 5 grudnia 2017 r. i zostało przesłane do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., do którego wpłynęło w dniu 21 grudnia 2017 r. Z akt sprawy wynika, że K.N. w okresie od dnia 15 listopada 2017 r. do dnia 22 stycznia 2018 r. po raz kolejny przebywała na leczeniu na oddziale [...] Szpitala [...]. W tym okresie Burmistrz Miasta i Gminy N. miał możliwość wykonania powyższego postanowienia Sądu, gdyż nie posiadał wtedy wiedzy na temat innego miejsca pobytu K.N. Powyższe potwierdzają oświadczenia o aktualnym miejscu pobytu złożone zarówno przez K.N., jak i jej męża, datowane odpowiednio na dzień 31 stycznia 2018 r. i 12 lutego 2018 r. Dodatkowo wskazał, że K.N. została wymeldowana z pobytu stałego pod adresem [...], gmina N. dopiero w dniu 12 lutego 2018 r.

W ocenie Wójta Gminy B., powyższe fakty wskazują, że z uwagi na miejsce zamieszkania K.N. ta gmina nie może być uznana za organ właściwy do wykonania postanowienia Sądu Rejonowego [...] w przedmiocie umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. Trafność tego stwierdzenia potwierdza wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 6 lutego 2018 r. w którym wyżej wymieniona podała, że przebywa u ojca pod adresem [...], gmina B. Pobyt ten ma charakter chwilowy i jest spowodowany przyczynami od niej niezależnymi – konfliktem z mężem, a także strachem przed umieszczeniem w domu pomocy społecznej. Nie ma ona zamiaru zamieszkać tam na stałe, gdyż nie pozwalają na to warunki lokalowe. Wskazała, że obecnie nie jest w żaden sposób powiązana z gminą B., na terenie tej gminy nie jest zdeklarowana do lekarza rodzinnego, nie kontynuuje również leczenia w Poradni [...], które miało miejsce w latach od 2008 do 2012. Obszar gminy B. nie jest zatem terenem, z którym wiąże ona poważne plany życiowe.

Ponadto Wójt Gminy B. podał, iż mając na uwadze właściwość miejscową gminy zobowiązanej do wykonania postanowienia Sądu w przedmiocie umieszczenia wyżej wymienionej w domu pomocy społecznej, którą ustala się według miejsca zamieszkania osoby kierowanej i wyjaśniając treść art. 25 Kodeksu cywilnego stwierdził, że [...], gmina B. nie spełnia przesłanek do uznania za miejsce zamieszkania K.N.

Zdaniem Wójta Gminy B., miejscem zamieszkania wyżej wymienionej jest Gmina N., gdyż to tam do czasu wszczęcia postępowania w sprawie umieszczenia bez jej zgody w domu pomocy społecznej koncentrowała ona swoje życie. W sprawie skierowania do domu pomocy społecznej właściwym jest zawsze organ gminy miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej. Za dzień kierowania K.N. do domu pomocy społecznej należy przyjąć albo dzień wydania postanowienia przez Sąd albo dzień, w którym to postanowienie stało się prawomocne. W niniejszej sprawie bez względu na to, którą z tych dat przyjmie się za punkt wyjścia z uwagi na fakt przebywania wyżej wymienionej na leczeniu w szpitalu, właściwym do wykonania postanowienia Sądu będzie Burmistrz Miasta i Gminy N. Burmistrz Miasta i Gminy N. w odpowiedzi na wniosek wniósł o wskazanie Wójta Gminy B. jako organu właściwego w sprawie.

W uzasadnieniu odpowiedzi podał, że postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...] o umieszczeniu K.N. bez jej zgody w domu pomocy społecznej, przesłane przez Szpital [...], wpłynęło do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. w dniu 21 grudnia 2017 r. W piśmie przewodnim poinformowano, że K.N. w chwili wysyłania postanowienia przebywa w w/w szpitalu. Pracownicy socjalni Ośrodka udali się do miejsca zamieszkania K.N., w którym nikogo nie zastali i dlatego pismem z dnia 8 stycznia 2018 r. wezwano jej męża M.N. do stawienia się w Ośrodku w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego na rzecz żony. Wezwanie zostało mu doręczone w dniu 10 stycznia 2018 r., lecz nie zostało przez niego wykonane. Pismem z dnia 18 stycznia 2018 r. zwrócono się do Szpitala [...] z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z K.N., która w tym szpitalu przebywała. Po ponownym wezwaniu M.N. do stawienia się w Ośrodku, oświadczył on, że od czerwca 2017 r. żona już z nim nie mieszka. Przeprowadziła się do ojca, który mieszka w miejscowości [...] na terenie gminy B. i nie wie czy zamierza powrócić do [...]. W dniu 31 stycznia 2018 r. do Ośrodka zgłosiła się K.N., informując, że opuściła już szpital i przebywa u swojego ojca w [...], z zamiarem stałego zamieszkania w gminie B. Podała, że w miejscowości [...], gmina N., nie mieszka już od lipca 2017 r. Oświadczyła również, że z mężem nie ma kontaktu i złożyła pozew o rozwód. Następnie, na podstawie przeprowadzonego przez pracownika GOPS w B. wywiadu ustalono, że K.N. wraz z synem, mieszka obecnie u swojego ojca na terenie gminy B. Być może chciałaby wynająć jakieś mieszkanie, ponieważ u ojca są złe warunki mieszkaniowe, nie określiła jednak, gdzie i kiedy chciałaby się wyprowadzić. Z miejsca stałego zameldowania, tj. [...] N., wymeldowała się w dniu 13 lutego 2018 r.

W ocenie Burmistrza Miasta i Gminy N. organem właściwym do wykonania postanowienia Sądu w przedmiocie umieszczenia K.N. w domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy B. Wójt Gminy B. w piśmie procesowym z dnia 24 kwietnia 2018 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art.15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Burmistrzem Miasta i Gminy N. w przedmiocie wskazania organu właściwego do wykonania postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...] o umieszczeniu K.N. bez jej zgody w domu pomocy społecznej.

Wniosek jest dopuszczalny, gdyż w/w organy nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia.

Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 882 ze zm.), osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej.

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 w/w ustawy, jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego, jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga dalszego leczenia w tym szpitalu (ust. 2). Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy (ust. 3).

W świetle art. 40 ust. 1 cyt. ustawy, zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby.

Zgodnie z art. 6a omawianej ustawy, powiat organizuje i zapewnia usługi w odpowiednim standardzie w domach pomocy społecznej dostosowanych do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami psychicznymi. Domy te są tworzone na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, ze zm.).

Jak wynika z powołanego wyżej art. 40 ust. 1 cyt. ustawy, organem właściwym do realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej osoby bez jej zgody jest starosta powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby.

Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spór o właściwość poprzez wskazanie organu właściwego do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej. W sporze zainicjowanym przedmiotowym wnioskiem pozostaje Wójt Gminy B. oraz Burmistrz Miasta i Gminy N. Należy zatem zauważyć, iż żaden z tych organów – jako że są organami samorządu gminnego – nie jest właściwy do wykonania postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] listopada 2017 r. sygn. akt [...] o umieszczeniu K.N. bez jej zgody w domu pomocy społecznej. Organem właściwym będzie tutaj bowiem organ samorządu powiatowego.

Z tych względów, złożony w niniejszej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Burmistrzem Miasta i Gminy N., podlegał oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzekł, jak w sentencji postanowienia.