Postanowienie NSA z 21 czerwca 2013 r., I OW 48/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 czerwca 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta R. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Wójtem Gminy M. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania

Sprawa

sprawy dotyczącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej tj. opłacenia kosztów pobytu w Schronisku "[...]" w Rybniku – N. postanawia: wskazać Prezydenta Miasta R. jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.

Skład

sędzia NSA Anna Lech przewodniczący
sędzia NSA Wiesław Morys przewodniczący
sędzia del. WSA Iwona Kosińska przewodniczący, sprawozdawca
starszy asystent sędziego Małgorzata Penda protokolant

Uzasadnienie

Prezydent Miasta R. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działającym z upoważnienia Wójta Gminy M. w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci opłaty kosztów pobytu A. P. w Schronisku "[...]" w R. – N., ostatnio zameldowanego na pobyt stały w gminie M. Wnioskodawca w uzasadnieniu swego wniosku wskazał, że A. P. złożył wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o udzielenie pomocy finansowej na opłacenie kosztów pobytu w Schronisku "[...]" mieszczącym się w R. – N., które prowadzone jest przez [...]. Ośrodek Pomocy Społecznej w R. przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy oraz zebrał dokumentację dotyczącą sytuacji mieszkaniowej, majątkowej i dochodowej wnioskodawcy. Z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca ostatnio był zameldowany na pobyt stały w gminie M., R., skąd został wymeldowany decyzją administracyjną z dnia 17 października 2001 r. Jest osobą bezdomną i faktycznie przebywa w schronisku dla osób bezdomnych na terenie R.. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. od dnia 5 lutego 2013 r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W dniu 8 lutego 2013 r. złożył oświadczenie, że swojego centrum życiowego nie łączy z miastem R. Wnioskodawca zamierza wrócić do K., gdzie planuje zamieszkać i podjąć pracę. W związku z powyższym organ przyjął, że wnioskodawca jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Ośrodek Pomocy Społecznej Rybnik przekazał zatem wniosek A. P. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w gminie M. do załatwienia według właściwości. Jednakże Ośrodek ten nie uznał się za organ właściwy i przekazał ponownie całość dokumentacji do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. W odpowiedzi na złożony do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygniecie sporu o właściwość Wójt Gminy M. wniósł o wskazanie Miasta R. jako właściwego do załatwienia przedstawionej sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że A. P. w dniu składania podania o opłacenie kosztów pobytu w Schronisku "[...]" w R. – N. w schronisku tym zamieszkiwał i nadal zamieszkuje. Organ przywołał treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i wyjaśnił, że w jego ocenie ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż od kilkunastu lat centrum życiowym A. P. jest miasto R. O fakcie tym świadczy okoliczność, że z informacji podanych w wywiadzie środowiskowym wynika, iż pozostawał on w związku nieformalnym z mieszkanką miasta R., podejmował zatrudnienie na terenie miasta R., a w ostatnim czasie zamieszkuje w schronisku znajdującym się w R. Również fakt zarejestrowania jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. może dowodzić, że wnioskodawca wyraził gotowość podjęcia pracy na terenie miasta R. W związku z powyższym, w ocenie Wójta Gminy M. uznać należy, że A. P. wiąże swoją aktywność życiową z miastem R. Wójt Gminy M. wskazał przy tym, że w jego ocenie nie jest przy tym istotne, czy A. P. jest w tym miejscu zameldowany, gdyż zameldowanie jest tylko spełnieniem formalnego, administracyjnego obowiązku ewidencji ludności i nie zawsze jest zgodne z faktem rzeczywistego przebywania w określonej miejscowości w sensie fizycznym. Wójt Gminy M. wskazał również, że treść znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia woli A. P. dotyczącego zamiaru wyjazdu do K. może także świadczyć o braku więzi z gminą M. i niewiązaniu z tą gminą swojej przyszłości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

Przedmiotowy negatywny spór o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Wójtem Gminy M. powstał w sprawie administracyjnej dotyczącej rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci opłaty kosztów pobytu w Schronisku "[...]" w R. – N. A. P., ostatnio zameldowanego na pobyt stały w gminie M. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach zaś szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a tej ustawy, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Ponieważ przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają definicji pojęcia "miejsce zamieszkania", dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 25 tego kodeksu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie utrwalony jest przy tym pogląd, że na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy, które muszą występować łącznie, a mianowicie przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego tam pobytu. Miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest więc to, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres zameldowania (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I OW 85/09, pub. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod internetowym adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo).

Z akt sprawy wynika, że w dniu składania wniosku o przyznanie pomocy, jak i już od wielu lat wnioskodawca faktycznie przebywał na terenie miasta R. Również fakt, że wniosek ten został złożony do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. potwierdza, że z tą miejscowością wiąże on obecnie swoje centrum życiowe. Ponadto A. P. w dniu składania wniosku o opłacenie kosztów pobytu w Schronisku "[...]" w R. – N. w schronisku tym zamieszkiwał i nadal zamieszkuje. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że ze względu na swoją sytuację osobistą od kilkunastu lat centrum życiowym A. P. jest miasto R. (m.in. pozostawanie w związku nieformalnym z mieszkanką miasta R., podejmowanie zatrudnienia na terenie miasta R.). Również fakt zarejestrowania jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. może dowodzić, że wnioskodawca wyraził gotowość podjęcia pracy na terenie miasta R. Także fakt wymeldowania oraz treść znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia A. P. dotyczącego ewentualnego zamiaru wyjazdu do K. dowodzą, że wnioskodawca nie zamierza wiązać swoich planów życiowych z gminą M. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie powołane powyżej okoliczności uprawniają do stwierdzenia, że obecnie głównym ośrodkiem aktywności życiowej wnioskodawcy jest miasto R. a nie gmina M. Oznacza to, że podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu ma fakt aktualnego przebywania wnioskodawcy z zamiarem stałego pobytu. Przypomnieć należy, że wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08, pub. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod internetowym adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo). Jednocześnie podzielić należy wyrażony w odpowiedzi na wniosek pogląd, zgodnie z którym bez znaczenia w sprawie jest kwestia zameldowania, będąca kategorią prawa administracyjnego, lecz nie przesądzająca o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Samo zameldowanie jest bowiem czynnością materialno-techniczną o charakterze deklaratoryjnym i służy celom ewidencyjnym potwierdzającym fakt pobytu w danym lokalu.

Z tych względów brak jest, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstaw, żeby w rozpatrywanej sprawie właściwość miejscową gminy ustalać według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. w oparciu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Skoro A. P. faktycznie od wielu lat zamieszkuje w R. oraz w tej miejscowości koncentrują się jego sprawy życiowe, to uznać należy, że jest ona jego miejscem zamieszkania. W konsekwencji oznacza to, że organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o przyznanie pomocy jest Prezydent Miasta R. reprezentowany przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.), orzekł jak w sentencji.