Uzasadnienie
Wójt Gminy Długołęka, reprezentowany przez Zastępcę Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Długołęce, pismem z dnia 2 stycznia 2023 r. wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość miejscową pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Niechlów w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i pokrycia kosztów pobytu w schronisku dla bezdomnych mężczyzn.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 23 listopada 2022 r. D.S. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Niechlowie o skierowanie do Schroniska św. Brata Alberta dla Bezdomnych Mężczyzn w S. (gmina Długołęka) oraz pokrycie kosztów pobytu w powyższej placówce.
Pismem z dnia 6 grudnia 2022 r. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Niechlowie uznał się organem niewłaściwym do załatwienia sprawy przekazując ją Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Długołęce.
Organ wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu o właściwość wskazał, iż D.S. przebywa czasowo na terenie gminy Długołęka w związku z pobytem w Schronisku św. Brata Alberta dla Bezdomnych Mężczyzn w S. Organ podkreślił, że D.S. zostało udzielone schronienie, które zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, następuje poprzez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego.
Organ przyjął, iż D.S. jest osobą bezdomną, albowiem nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym przeznaczonym na pobyt stały w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Wskazano, iż pobyt w schronisku jest pozbawiony cech trwałości i nie może prowadzić do przekonania o koncentracji działalności życiowej osoby przebywającej w miejscowości położenia schroniska. Powołując się na postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OW 109/05, organ podkreślił, iż w przypadku osoby bezdomnej z oczywistych względów nie może być mowy o miejscu zamieszkania i nie bada się jej zamiaru co do stałego miejsca pobytu, lecz bada się jej status, a gminą właściwą w tej sprawie jest gmina ostatniego stałego zameldowania na pobyt stały, zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Wskazano równocześnie, iż sprawa nie należy do niecierpiących zwłoki, albowiem zainteresowany przebywa w schronisku, gdzie ma zapewniony nocleg, kąpiel, pomoc medyczną oraz całodzienne wyżywienie, w związku z czym w sprawie nie zaszły przesłanki do zastosowania art. 101 ust. 3 powyższej ustawy.
Z uwagi na fakt, iż ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanego znajdowało się w miejscowości N. na terenie gminy Niechlów, zdaniem organu wnioskującego, organem właściwym do wydania decyzji w sprawie jest Wójt Gminy Niechlów.
W odpowiedzi na powyższe, Wójt Gminy Niechlów, reprezentowany przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Niechlowie, wniósł o wskazanie Gminy Długołęka jako właściwej do rozpatrzenia sprawy.
Wyżej wskazany organ przyznał, iż na dzień składania wniosku D.S. przebywał w schronisku dla bezdomnych w S., jednakże równocześnie posiadał meldunek na pobyt stały w lokalu mieszkalnym w N. (...) gmina Niechlów. Właściciele tego lokalu (rodzice wyżej wymienionego) oświadczyli w dniu 6 grudnia 2022 r, że złożyli w Urzędzie Gminy Niechlów wniosek o wymeldowanie syna z powyższego lokalu mieszkalnego z uwagi na niezamieszkiwanie w tym miejscu od kilku lat. Organ podkreślił, iż z oświadczenia właścicieli powyższego lokalu nie wynika, że w tym lokalu zainteresowany nie ma możliwości zamieszkania.
Mając na względzie powyższe okoliczności Wójt Gminy Niechlów uznał, iż nie jest zasadnym uznanie D.S. za osobę bezdomną w myśl definicji ustawowej wyrażonej w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji czego organ nie przyjął trybu postępowania wynikającego z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Organ uznał, iż wyżej wymieniony jest mieszkańcem gminy Niechlów, jednak ze względu na okoliczności wymaga jak najszybszego wsparcia w postaci zapewnienia tymczasowego schronienia w miejscu pobytu. Stąd, w ocenie organu, w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który wskazuje m.in., że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie i w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Organ wskazał, iż sprawa zapewnienia schronienia jest sprawą niecierpiącą zwłoki, a osobę szukającą takiego schronienia można określić jako osobę znajdującą się w szczególnie trudnej sytuacji osobistej. Wójt Gminy Niechlów przyznał, że w momencie sformułowania wniosku o pomoc zainteresowany przebywał w schronisku, jednakże pobyt ten nie był sformalizowany, a tym samym osoba nie wiedziała, jak długo i na jakich zasadach może tam przebywać. Organ przekazując wniosek Wójtowi Gminy Długołęka kierował się koniecznością zaspokojenia potrzeby schronienia, która jest sprawą niecierpiącą zwłoki, zwłaszcza jeżeli osoba nie ma innej możliwości zapewnienia sobie miejsca w lokalu w porze jesienno-zimowej. W tym kontekście organ powołał się także na treść art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie spór ma charakter negatywny i powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.
Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.p.s.") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).
Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania.
W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25.06.2021 r., I OW 310/20, Lex nr 3227067).
Z akt sprawy wynika, że D.S. pozostaje zameldowany na pobyt stały pod adresem N. (...) gmina Niechlów, jednakże rodzice złożyli wniosek o jego wymeldowanie, a przyczyną tego był fakt, iż ich syn nie zamieszkiwał w tym lokalu od kilku lat. Na dzień składania wniosku D.S. przebywał w schronisku dla bezdomnych w S. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Zastosowanie w powyższym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zalicza się miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma bowiem umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej (por. m.in. postanowienie NSA z 19.04.2017 r., I OW 256/16, Lex nr 2274507).
Niewątpliwie D.S. jest osobą bezdomną, a zatem po myśli art. 101 ust.2 wskazanej wyżej ustawy o pomocy społecznej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały, czyli Gmina Niechlów.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i §2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.