Uzasadnienie
Burmistrz Słubic wnioskiem z dnia 14 marca 2024 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem, a Burmistrzem Myśliborza przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych i okresowych.
W uzasadnieniu wniosku Burmistrz Słubic wskazał, że wnioskiem z dnia 21 lutego 2024 r. złożonym do Ośrodka Pomocy Społecznej w Słubicach, za pośrednictwem Ośrodka Pomocy Społecznej w Myśliborzu - [...] zwrócił się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych i okresowych, dołączając kserokopię recepty. Ośrodek Pomocy Społecznej w Myśliborzu przekazując wniosek wskazał, że [...] pobiera zasiłek stały i zasiłek celowy z Ośrodka Pomocy Społecznej w Słubicach. [...] uznawany wcześniej przez wiele lat za osobę bezdomną zamieszkuje aktualnie w [...], gmina Myślibórz; również we wniosku wskazuje adres [...] jako adres do korespondencji, jak i miejsce pobytu. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Myśliborzu wynika, że [...] przebywa w [...] w mieszkaniu matki. Jak stwierdził w mieszkaniu przebywa sam, a matka przebywa w Domu Pomocy Społecznej w Gorzowie Wlkp. Mieszkanie jest zadłużone na 80 tys., strona opłaty robi sporadycznie. Mieszkanie wyposażone jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego, który jest sprawny (lodówka, meble i kuchenka). W mieszkaniu jest dostępny prąd. W wywiadzie wskazano, że klient złożył w tamtejszym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o dodatek osłonowy obecnie oczekuje na jego rozstrzygnięcie. Burmistrz Słubic na podstawie zebranego materiału w sprawie stoi na stanowisku, że miejscem zamieszkania/pobytu [...] są [...], gdyż tam występują cechy założenia ośrodka jego osobistych i majątkowych interesów, tam koncentrują się jego sprawy życiowe. Wnioskując o pomoc finansową na opłaty, naprawę pralki należy mieć na uwadze fakt, że dokonywane opłaty dotyczą lokalu znajdującego się w [...]. Należy mieć na uwadze również fakt, że pobyt Pana [...] na terenie Golenic nie ma znamion krótkotrwałości, bowiem to tam przebywa, to tam korzysta z opieki zdrowotnej, to tam ubiega się o dodatek osłonowy, który składa się w urzędzie gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania, tam również pobiera zasiłek pielęgnacyjny, z tamtym terenem związał świadczone mu usługi zdrowotne, tam robi zakupy, śpi, gotuje - żyje.
Burmistrz Myśliborza odpowiadając na wezwanie do udzielenia odpowiedzi i nadesłanie akt - nadesłał akta, odpowiedzi nie udzielił.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór kompetencyjny, a także o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny), zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 211–223.
W niniejszej sprawie wniosek dotyczy Burmistrza Słubic, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wielkopolskim oraz Burmistrza Miasta i Gminy Myślibórz, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie - § 1 pkt 4 lit a i § 1 pkt 16 lit b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. z 2003, nr 198, poz. 1925). Organy te nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, co oznacza, że wniosek jest dopuszczalny.
W niniejszej sprawie mamy więc do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Burmistrzem Słubic i Burmistrzem Myśliborza w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych i okresowych.
Dla rozpoznania sporu o właściwość zaistniałego w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie ma treść art. 101 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm., dalej w skrócie "k.c."). Z art. 25 k.c. wynika, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, to jednak o ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różne okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 10 lutego 2009 r., sygn. akt I OW 164/08 i 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09). Innymi słowy, o uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt I OW 231/05). Miejscem zamieszkania jest zatem miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe (por. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2023, s. 72–73).
Z akt sprawy wynika, że miejscem zamieszkania - pobytu [...] są [...], gmina Myslibórz, gdyż tam występują cechy założenia ośrodka jego osobistych i majątkowych interesów, tam koncentrują się jego sprawy życiowe. [...] pobiera zasiłek stały i zasiłek celowy z Ośrodka Pomocy Społecznej w Słubicach. [...] uznawany wcześniej przez wiele lat za osobę bezdomną zamieszkuje aktualnie w [...], gmina Myślibórz; również we wniosku wskazuje adres Golenice Myślibórz jako adres do korespondencji, jak i miejsce pobytu. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Myśliborzu wynika, że [...] przebywa w [...] w mieszkaniu matki, w którym przebywa sam, a matka przebywa w Domu Pomocy Społecznej w Gorzowie Wlkp. Wnioskując o pomoc finansową na opłaty, naprawę pralki należy mieć również na uwadze fakt, że dokonywane opłaty oraz wnioski o pomoc i dofinansowanie dotyczą lokalu znajdującego się w [...]. Pobyt [...] na terenie Golenic nie ma znamion krótkotrwałości, bowiem to tam przebywa, to tam korzysta z opieki zdrowotnej, to tam ubiega się o dodatek osłonowy, który składa się w urzędzie gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania, tam również pobiera zasiłek pielęgnacyjny, z tamtym terenem związał świadczone mu usługi zdrowotne, tam robi zakupy, śpi, gotuje - żyje.
Z akt rozpatrywanej sprawy wynika zatem, że wnioskodawca centrum swojego życia uczynił Myślibórz. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta i Gminy Myślibórz, o czym postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.