Uzasadnienie
Wójt Gminy Andrespol wnioskiem z dnia 5 marca 2012 r. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy Wójtem Gminy Andrespol a Burmistrzem w Dobrej w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. S. w sprawie przyznania zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.
We wniosku podniesiono, że Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Dobrej zawiadomieniem z dnia 21 grudnia 2011 r. uznał się niewłaściwym w sprawie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku stałego A. S.i uznając właściwość miejscową Ośrodka Pomocy Społecznej w Andrespolu przekazał komplet dokumentów wraz z wywiadem środowiskowym. Organ wskazał, że A. S. do 20 października 1998 r. był zameldowany w J. ul. (...), skąd został z urzędu wymeldowany, a od października 2011 r. przebywa u G. R. w miejscowości (...), gmina Dobra, woj. wielkopolskie, zatem zamieszkuje poza terenem działań Ośrodka Pomocy Społecznej w Andrespolu, co uniemożliwia wykonywanie nałożonego art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) obowiązku współdziałania pomiędzy ośrodkiem pomocy społecznej a podopiecznym w celu umożliwienia przezwyciężenia jego trudnej sytuacji życiowej (art. 2 ust. 1 tej ustawy).
Udzielana przez ośrodek pomocy społecznej pomoc, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy, ma zmierzać do życiowego usamodzielnienia osoby korzystającej z pomocy. Zadania nałożone ustawą o pomocy społecznej wymagają bezpośredniego kontaktu pracownika socjalnego z podopiecznym. Przebywanie podopiecznego na terenie działań innego ośrodka pomocy społecznej uniemożliwia podjęcia współdziałania, niweczy skutki ustawy. Stosownie zaś do treści art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W ww. przypadku można przyznać zgodnie z ust. 4 świadczenia wymienione w art. 37-42 i art. 47-50 ustawy o pomocy społecznej, czyli również zasiłek stały, a na gminie właściwej ze względu na ostatnie miejsce zameldowania ciąży obowiązek zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu podopiecznego (art. 101 ust. 7).
We wniosku podniesiono, że A. S. nie można uznać za osobę bezdomną ponieważ od sześciu miesięcy mieszka u G. R. w miejscowości (...) i stwierdzono, że to Ośrodek Pomocy Społecznej w Dobrej dysponuje instrumentami pozwalającymi na ustalenie sytuacji mieszkaniowej i majątkowej A. S. i tym samym powinien przyznać pomoc w formie zasiłku stałego i składki na ubezpieczenie zdrowotne.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Burmistrz Dobrej reprezentowany przez Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dobrej wniósł o wskazanie Wójta Gminy Andrespol jako właściwy organ w sprawie o przyznanie pomocy A. S.. Organ przyznał, że od października 2011 r. A. S. przebywa w miejscowości (...) gmina Dobra, dokąd został przywieziony przez G. R. – lekarza psychiatrę, która prowadziła terapię w schronisku dla bezdomnych na terenie Łodzi. G. R. jest obcą osobą w stosunku do A. S.. Został on umieszczony w wynajętym przez G. R. domu na terenie gminy Dobra. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z A. S., wynika, że nie jest zorientowany dlaczego został w tym domu umieszczony, i oświadczył, że taka była wola G. R.. Zdaniem organu A. S. nie jest niczym związany z gminą Dobra i nie ma zamiaru tu przebywać, co potwierdza fakt czasowego zameldowania – do 13 sierpnia 2012 r. Podniesiono, że dlatego w sprawie nie ma zastosowania art. 25 Kodeksu cywilnego, iż Ośrodek Pomocy w Andrespolu przyznawał mu świadczenie w postaci zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne, tym samym uznał się za właściwy do przyznania pomocy A. S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sądy administracyjne rozpoznają na mocy art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej "P.p.s.a.", spory o właściwość oraz spory kompetencyjne. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.) i taki charakter ma zaistniały w sprawie spór. Rozstrzyganie sporów o właściwość należących do sądów administracyjnych objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Rozstrzygając powstały w sprawie spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Andrespol a Burmistrzem Dobrej w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. S. w sprawie przyznania zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był rozważyć przedstawiony stan sprawy w świetle przepisów regulujących właściwość miejscową organów w tego rodzaju sprawach.
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o takie świadczenie. Powyższa ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, pojęcie to rozumiane jest zgodnie z regulacją zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). W myśl art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, o miejscu zamieszkania w świetle wyżej wymienionego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (wola stałego pobytu), przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającej na ześrodkowaniu swoich czynności życiowych w danej miejscowości.
Z akt sprawy (wywiady środowiskowe z dnia 16 grudnia 2011 r. i z dnia 20 marca 2012 r.) wynika, że A. S. zamieszkuje w mieszkaniu wynajętym przez obcą dla niego osobę – lekarza G. R. w miejscowości (...) na terenie gminy Dobra. Jednakże to nie zainteresowany wybrał wskazane miejsce pobytu, a opiekujący się nim lekarz, od którego decyzji co do przedłużenia najmu zależy czy i do kiedy A. S. w tym miejscu pozostanie.
Zaznaczyć przy tym należy, że z przekazanych przez organy informacji nie wynika, by A. S. był osobą ubezwłasnowolnioną.
Okoliczności dotyczące przebywania A. S. w Ł. nie pozwalają przyjąć, że jest to jego aktualne miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego.
Przedstawione wyżej okoliczności świadczą, o szczególnej sytuacji osobistej w jakiej znalazł się ubiegający o świadczenia z pomocy społecznej A. S., uzasadniają przyjęcie, że w sprawie wystąpiły przesłanki do określenia właściwości miejscowej gminy na podstawie art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 P.p.s.a. wskazał Burmistrza Dobrej jako organ właściwy w sprawie.