Uzasadnienie
Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej [...], działający z upoważnienia Prezydenta [...], wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem [...] a Wójtem Gminy U. w przedmiocie wskazania organu właściwego do dokonania czynności, o jakiej mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży (Dz. U. Nr 43, poz. 418), w związku z podaniem E. K. z dnia 3 grudnia 2015 r. o skierowanie do Ośrodka Wsparcia dla Samotnych Matek i Kobiet w Ciąży [...] oraz wnioskiem z dnia 28 stycznia 2016 r. o sfinansowanie jej pobytu w Ośrodku Wsparcia dla Samotnych Matek i Kobiet w Ciąży [...] i przyznania pomocy finansowej na dożywianie w żłobku małoletniej córki wnioskodawczyni.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że E. K., przebywająca w Ośrodku Wsparcia dla Samotnych Matek i Kobiet w Ciąży [...] wnioskiem z dnia 3 grudnia 2015 r. wystąpiła o skierowanie jej do Ośrodka Wsparcia dla Samotnych Matek i Kobiet w Ciąży [...]. Powyższy wniosek Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. przesłał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. GOPS w U. wniosek ten przekazał z kolei do OPS [...]. Natomiast OPS [...] przy piśmie z dnia 16 lutego 2015 r. podanie E. K. z dnia 3 grudnia 2016 r., na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przesłał do załatwienia według właściwości do MOPR w L.
Prezydent [...] w swym wniosku wskazał ponadto, że do OPS [...] wpłynęło również podanie E. K. z dnia 28 stycznia 2016 r. o sfinansowanie jej pobytu w Ośrodku Wsparcia dla Samotnych Matek i Kobiet w Ciąży [...] oraz przyznanie pomocy finansowej na dożywianie w żłobku małoletniej córki zainteresowanej. Podanie to zostało przekazane przez GOPS w U. Zdaniem Prezydenta [...] oba wnioski E. K. z dnia 3 grudnia 2015 r. i z dnia 28 stycznia 2016 r. - z uwagi na tożsamość strony postępowania - powinny być rozpatrzone łącznie.
Prezydent [...] stwierdził również, że E. K. do września 2015 r. zameldowana była na pobyt czasowy w W. W mieście tym, w miejscu zamieszkania jej męża (W., ul. [...]), już nie przebywa. E. K. przebywa obecnie wraz z córką w Ośrodku Wsparcia dla Samotnych Matek i Kobiet w Ciąży [...]. Zainteresowana zameldowana jest na pobyt stały w U. Skoro wymieniona nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym służącym zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, to trzeba przyjąć, że jest ona osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm. - dalej jako "u.p.s."). Dlatego za organ właściwy w sprawie, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., należy uznać Wójta Gminy U.
Wójt Gminy U. w odpowiedzi na wniosek Prezydenta [...] nie zgodził się ze stanowiskiem powyższego organu. Wskazał przy tym, że E. K. od 26 lipca 1990 r. zameldowana jest na pobyt stały w U. W miejscowości tej mieszkała od urodzenia do siódmego roku życia. Następnie zamieszkała razem z rodzicami w C. Tam uczęszczała do szkoły i zamieszkiwała do pełnoletniości. W miejscowości U. nigdy później nie mieszkała. W domu, w którym jest zameldowana, mieszkał jedynie jej dziadek. Po śmierci dziadka (ojca jej matki) dom jest niezamieszkały. Zdaniem Wójta U. E. K. nie powinna być uznana za osobę bezdomną, a tym samym o właściwości organu w jej sprawie nie powinno decydować miejsce jej zameldowania na pobyt stały. Właściwość organu należy bowiem oceniać według stanu z daty, kiedy w rodzinie zainteresowanej powstała sytuacja kryzysowa, o jakiej mowa w art. 47 u.p.s. Stąd za organ właściwy w sprawie powinno uznać się Prezydenta [...]. Sytuacja kryzysowa powstała bowiem w okresie, gdy E. K. mieszkała w W.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sądy administracyjne rozpoznają, na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."), spory o właściwość. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uznają swą właściwość w konkretnej sprawie (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy U. a Prezydentem [...], albowiem oba wymienione organy uznały się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku E. K. o skierowanie i sfinansowanie pobytu w ośrodku wsparcia dla samotnych matek i kobiet w ciąży oraz przyznanie pomocy finansowej na dożywianie dziecka w żłobku.
Dla rozpoznania zaistniałego w sprawie sporu o właściwość podstawowe znaczenie ma treść przepisu art. 101 u.p.s., który stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Pojęcie osoby bezdomnej na użytek ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie z regulacją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 o pomocy społecznej, pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. W rozumieniu powołanej ustawy lokalem mieszkalnym nie jest pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Takiego charakteru nie mają zatem także pomieszczenia w domach samotnej matki.
Z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że E. K. zameldowana jest na pobyt stały w U. Dom, w którym zainteresowana posiada zameldowanie na pobyt stały, jest - od czasu śmierci dziadka E. K. - obiektem opuszczonym. Dom wymaga remontu i z uwagi na stan techniczny nie nadaje się obecnie do zamieszkania. W sprawie niesporne również jest, że E. K. aktualnie przebywa w Ośrodku Wsparcia dla Samotnych Matek i Kobiet w Ciąży, prowadzonym przez Fundację [...]. Pomieszczenia zajmowane przez zainteresowana i jej córkę, podobnie jak inne pomieszczenia znajdujące się we wskazanym Ośrodku, przeznaczone są - co do zasady - do krótkotrwałego pobytu osób wymagających pomocy i wsparcia. Pomieszczenia w schroniskach, noclegowniach i innych podobnych miejscach mają umożliwić przetrwanie w godnych warunkach do czasu, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby. Nawet, gdy stan taki z różnych przyczyn przedłuża się, to pobyt we wspomnianych miejscach nie traci charakteru czasowego.
Skoro E. K. nie ma możliwości zamieszkania w domu, w którym jest zameldowana na pobyt stały, a ponadto przebywa w ośrodku wsparcia, którego pomieszczenia nie stanowią lokali mieszkalnych, to nie ulega wątpliwości, że zainteresowania kwalifikuje się do uznania jej za osobę bezdomną w omawianym znaczeniu. W takiej sytuacji właściwość organu w sprawie zainicjowanej jej wnioskiem z dnia 28 stycznia 2016 r., należy ocenić według zasad przewidzianych w art. 101 ust. 2 u.p.s. Dlatego też biorąc pod uwagę, że zainteresowana zameldowana jest w miejscowości U., gmina U., uznać należy, że organem właściwym w sprawie powołanego podania z dnia 28 stycznia 2016 r. jest Wójt Gminy U.
Wniosek Prezydenta [...] dotyczący wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy zainicjowanej podaniem E. K. z dnia 3 grudnia 2015 r. jest niedopuszczalny. Powyższe poddanie E. K. z dnia 3 grudnia 2015 r. OPS [...] przekazał do załatwienia według właściwości do MOPR w L. Oznacza to, że aktualnie w tej sprawie przed Prezydentem [...] nie toczy się żadne postępowanie. Dodać należy, że wniosek o rozpatrzenie sporu o właściwość w sprawie wniosku E. K. z dnia 3 grudnia 2015 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego skierował Wójt Gminy U. Wniosek tego ostatniego organu został zarejestrowany, a następnie rozpoznany w odrębnej sprawie o sygn. akt I OW 65/16.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 oraz na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w postanowieniu.