Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...], wnioskiem z dnia 14 lutego 2023 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta i Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. P. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, żywności oraz odzieży.
W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że w dniu 30 stycznia 2023 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przekazał Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w [...] do rozpatrzenia zgodnie z właściwością miejscową i rzeczową wniosek J. P. o przyznanie pomocy społecznej wraz z wywiadem środowiskowym i kompletem dokumentów.
W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż J. P. zameldowany jest od dnia 18 października 2004 r. na pobyt stały w [...] przy ul. [...]. We wniosku z dnia 10 stycznia 2023 r. ww. podał zaś, że mieszka czasowo u swoich braci w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w [...], gdzie zajmuje pokój z dostępem do łazienki i kuchni i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskujący nie pracuje przy tym i nie jest zarejestrowany w PUP. Otrzymuje świadczenie rentowe z ZUS, z którego jest dokonywana egzekucja komornicza. W oświadczeniu z dnia 19 stycznia 2023 r. J.P. podał ponadto, że przebywa u brata chwilowo, nie ma zamiaru przebywać tam na stałe i deklaruje powrót do [...]. Na podstawie uzyskanych informacji z Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w [...] wynika zaś, że ww. opuścił lokal mieszkalny w [...] przy ul. [...] na mocy wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 grudnia 2021 r. sygn. akt [...] orzekającego nakaz opuszczenia przez niego w/w lokalu.
Zdaniem organu wnioskującego, powyższe okoliczności wskazują zatem, że J.P. nie jest osobą bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej - gdyż zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Nie można jednak obecnie jednoznacznie określić miejsca zamieszkania zainteresowanego, bowiem nie przebywa on w żadnej z miejscowości z zamiarem stałego tam pobytu.
W związku z tym, w ocenie Prezydent Miasta [...], zastosowanie w sprawie winien znaleźć art. 21 §1 ust. 3 k.p.a., w myśl którego właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: w innych sprawach - według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron: jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Skoro zatem wnioskujący o przyznanie pomocy przebywa w lokalu mieszkalnym u brata w [...], to Miasto [...] będzie właściwe w przedmiotowej sprawie jako gmina miejsca pobytu strony.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta i Gminy [...] wnosił o wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego w niniejszej sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, organ wskazywał, że w dniu 15 marca 2023 r. przeprowadził z J. P. aktualizację wywiadu środowiskowego, na podstawie którego ustalono, iż ww. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest żonaty, posiada czworo dzieci, które mieszkają wspólnie z jego małżonką w miejscowości [...]. Jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, posiadającą orzeczenie o częściowej niezdolności pracy, jak również ma określoną grupę inwalidzką. Z tego tytułu otrzymuje rentę inwalidzką pomniejszoną o wysokość zasądzonych alimentów. Ponadto od lutego 2023 r. sytuacja mieszkaniowa J. P. uległa zmianie, bowiem po kłótni z braćmi, z którymi wcześniej mieszkał w [...], opuścił to mieszkanie i przeniósł się na teren ogródków działkowych do domku letniskowego w [...] przy ul. [...]. Tam też aktualnie czasowo przebywa. Zainteresowany poinformował również, że ma umówiony termin leczenia na oddziale terapii uzależnień od alkoholu w Szpitalu Psychiatrycznym w [...], tj na dzień 13 maja 2023 r. Zadeklarował ponadto, że po zakończonej terapii zamieszka w [...], gdzie przebywa jego rodzina (żona i dzieci). Swoje dalsze miejsce pobytu wiąże z [...], bowiem jego żona wyraziła zgodę na wspólne zamieszkiwanie po odbyciu leczenia odwykowego. Z uwagi na kłótnie z braćmi nie widzi natomiast możliwości dalszego przebywania w [...].
Mając na uwadze powyższe, organ pozostający w sporze wskazał, że właściwym miejscowo do rozpatrzenia wniosku J.P. jest - na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - Prezydent Miasta [...], bowiem zainteresowany jest aktualnie osobą bezdomną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie oba organy administracji uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku J.P. o przyznanie zasiłku celowego.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901; dalej jako: "u.p.s."). W ust. 1 powołanego artykułu ustanowiono zasadę, zgodnie z którą właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały.
Ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej wskazując w art. 6 pkt 8 u.p.s., że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Z ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy wynika, że J.P. od lutego 2023 r. przebywa w domku letniskowym na terenie ogródków działkowych w [...] przy ul. [...].
Z uwagi na specyfikę miejsca, tego rodzaju obiektu nie można jednak zaliczyć do kategorii lokali mieszkalnych. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 611 ze zm.), lokalem mieszkalnym jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2010 r., sygn. akt I OW 24/10, Lex nr 672938). Nie ulega wątpliwości, że domek letniskowy nie służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych lecz pełni jedynie funkcję rekreacyjno – wypoczynkową. Dodatkowo, po myśli art. 12 ustawy z 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogródkach działkowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2176 ze zm.) na terenie działki obowiązuje zakaz zamieszkiwania.
Istotne ponadto dla sprawy jest również to, że J. P. zameldowany jest na pobyt stały w [...] przy ul. [...], jednak w lokalu tym nie ma możliwości zamieszkiwania. Jak wynika bowiem z akt sprawy, Sąd Rejonowy w [...] w wyroku z dnia 14 grudnia 2021 r. sygn. akt [...] nakazał J. P. opuszczenie rzeczonego lokalu.
Powyższe skutkuje uznaniem, że wnioskujący o udzielenie pomocy społecznej spełnia przesłanki do uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Nie zamieszkuje bowiem w lokalu mieszkalnym i jest zameldowany na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Z tych też powodów - zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. – należało przyjąć, iż właściwym do rozpoznania wniosku J. P. o przyznanie zasiłku celowego jest organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. Prezydent Miasta [...].
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.