Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 17 marca 2015 r. Starosta D. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Starostą S. w sprawie ponoszenia wydatków, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 332 ze zm.).
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt III Nsm 49/12, małoletnia J.W. ur. 4 kwietnia 2001 r. w Ł., została umieszczona w spokrewnionej rodzinie zastępczej dziadków macierzystych małżonków M. M. i J. M. zamieszkałych w D. Z ustaleń poczynionych przez Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w D. wynika, że ojciec dziecka J. W. zamieszkuje w miejscowości P. na terenie powiatu s. od około 4 lat. Okoliczność tę potwierdził również sam J.W. w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w S. VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w S., sygn. akt VI C 115/14. Matka małoletniej nie żyje.
Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w D. przyznała rodzinie zastępczej M. i J. M. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej J. W. w wysokości 473,04 zł, począwszy od dnia 1 sierpnia 2012 r. Ponadto w związku z wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, rodzinie zastępczej przyznano dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania dziecka w kwocie 200 zł, począwszy od dnia 1 sierpnia 2013 r.
Dalej wnioskodawca wskazał, że w myśl art. 191 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 192 przywołanej ustawy do wydatków na opiekę i wychowanie dziecka, o których mowa w art. 191 ust. 1, zalicza się ni.in. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej oraz dodatek do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Powiat, na terenie którego funkcjonuje rodzina zastępcza, zawiera z powiatem, o którym mowa w art. 191 ust. 1 ustawy, porozumienie w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków na opiekę i wychowanie dziecka (art. 191 ust. 5 ustawy).
Ponieważ przywołana ustawa nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania dziecka" ustalenie jego znaczenia winno nastąpić na podstawie art. 26 k.c. I tak, miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Miejsce zamieszkania małoletniej J. W. przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej należało więc ustalić według miejsca zamieszkania jej ojca. W myśl art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. J.W. przebywa w miejscowości P. na terenie powiatu s. od około 4 lat. Brak zameldowania ojca dziecka na terenie powiatu s. nie ma tutaj jakiegokolwiek znaczenia. Wszystkie te okoliczności przemawiają za uznaniem tej miejscowości za miejsce jego zamieszkania. W tym stanie rzeczy należy również przyjąć, że miejscem zamieszkania małoletniej J.W. przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej był P..
Wnioskodawca podkreślił, że prawidłowość ustaleń co do miejsca zamieszkania J. W. potwierdza również okoliczność, iż w sprawie umieszczenia małoletniej w pieczy zastępczej orzekał Sąd Rejonowy w S. Wydział III Rodzinny i Nieletnich. Stosownie bowiem do treści art. 569 § 1 k.p.c. w tego rodzaju sprawach właściwy wyłącznie jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć.
Mając powyższe na względzie należy uznać zdaniem wnioskodawcy, że Powiat S. jest powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. W..
W odpowiedzi na wniosek Starosta S. wniósł o wskazanie Powiatu D. jako właściwego do ponoszenia wydatków, o których mowa w art. 191 ust.1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W uzasadnieniu podniesiono, że z informacji posiadanych przez Powiat S., wynika iż małoletnia J. W. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej dziadków macierzystych M. i J. M. zamieszkiwała w S. gmina D. i tam też uczęszczała do szkoły podstawowej nr [...] im. [...] w D. J.W., przed umieszczeniem córki J. W. po raz pierwszy w rodzinie zastępczy, zamieszkiwał w S. gmina D.. Natomiast w P. gmina Ł. przebywał czasami bez zamiaru stałego pobytu. Powyższe twierdzenie oparte są na oświadczeniu złożonym przez J. W. przed pracownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w S.. J. W. wraz z ojcem była zameldowana w S. gmina D..
Starosta S. w oparciu o oświadczenie złożone przez J.W. uznał, że miejscem zamieszkania J. W. jest miejsce zamieszkania ojca czyli S. gmina D. i stwierdził, że tym samym, na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, nie jest powiatem właściwym do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniej umieszczonej w rodzinie zastępczej.
Wskazano ponadto, że co prawda w postępowaniu sądowym J. W. oświadczył, iż zamieszkuje w miejscowości P. na terenie powiatu s., nie był jednak w stanie w żaden sposób wyjaśnić dlaczego złożył w ramach postępowania administracyjnego całkowicie inne oświadczenie. Jednocześnie nie zaprzeczył jego treści oraz dodatkowo wyjaśnił, iż złożył je dobrowolnie.
W tym stanie faktycznym, w ocenie Starosty S. przyjęcie, iż dokonanie ustalenia właściwości organu do ponoszenia wydatków należy oceniać przez pryzmat art. 25 k.c., nie będzie miało zastosowania. Wiarygodność J. W., który składa całkowicie odmienne oświadczenia, nie mogąc w żaden logiczny sposób wyjaśnić rozbieżności, budzą poważne wątpliwości co do jego wiarygodności. Tym samym, w sytuacji gdy nie da się zastosować powołanego przepisu, należy skorzystać z regulacji zawartej w art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Tym zaś powiatem był powiat d. Za powyższym poglądem przemawia, również fakt, iż J. W. nigdy nie była pod opieką ojca, a cały czas przebywała w domu swoich dziadków, w D., tam też uczęszczała do szkoły.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie spór o właściwość ma charakter sporu negatywnego (oba organy pozostające w sporze uznają się za niewłaściwe miejscowo do załatwienia sprawy) i dotyczy wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. W. umieszczonej w rodzinie zastępczej. Wnioskodawca – Starosta D. stoi na stanowisku, że dla wskazania organu właściwego konieczne jest odesłanie do przepisów kodeksu cywilnego definiujących pojęcie "miejsce zamieszkania dziecka". Zdaniem zaś Starosty S., decydujące znaczenie w tym zakresie będzie miała przesłanka ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały.
Właściwość organów w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 332). Stosownie do treści ust. 1 powołanego przepisu, wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Natomiast jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Przy ustaleniu powiatu obowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej w pierwszej kolejności należy więc uwzględnić stan faktyczny, który miał miejsce przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w rodzinie zastępczej.
J. W. została umieszczona po raz pierwszy w rodzinie zastępczej dziadków macierzystych na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt III Nsm 49/12. Z akt sprawy wynika, że miejscem jej zamieszkania przed wydaniem powyższego orzeczenia była D. – miejscowość położona w Powiecie D., co nie jest okolicznością sporną w niniejszej sprawie. W miejscowości tej małoletnia mieszka od urodzenia, zaś po śmierci matki - do czasu ustanowienia pieczy zastępczej - pozostawała pod faktyczną opieką dziadków macierzystych. Powyższe wynika ze sprawozdania z dnia 9 maja 2012 r. z wywiadu środowiskowego w sprawie z wniosku Sądu Rejonowego w S. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u M. i J.M. zam. D. ul. [...] (k. 25 akt sądowych) oraz z odpisu protokołu rozprawy z dnia 19 września 2014 r. w sprawie z powództwa Powiatu D. przeciwko Powiatowi S. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli (k. 45 akt sądowych). W związku z tym stwierdzić należy, że na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 oraz art. 191 ust. 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. W. umieszczonej w rodzinie zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S.z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt III Nsm 49/12, jest - reprezentowany przez Starostę D. – Powiat D..
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.