Uzasadnienie
Prezydent Miasta Krakowa, reprezentowany przez radcę prawnego, wnioskiem z dnia 3 stycznia 2012 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Starostą Krośnieńskim, poprzez wskazanie Starosty Krośnieńskiego jako organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku U. O. o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuację nauki.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że w dniu 26 września 2011 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Krośnie przekazało do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie wniosek U. O. o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuację nauki - do załatwienia zgodnie z właściwością. Uzasadniając swoje stanowisko, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Krośnie wskazało, iż powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na dziecko jest Gmina Miejska Kraków jako powiat miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pierwszej formie opieki zastępczej nad dzieckiem.
Prezydent Miasta Krakowa wskazał, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż U. O. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej D. i M. D. była umieszczona w placówce opiekuńczo-wychowawczej – Dom Dziecka w Krośnie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Krośnie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 18 maja 2000 r. sygn. akt III Nsm 74/00, co czyni zasadnym wskazanie Powiatu Krośnieńskiego jako właściwego w sprawie.
Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2003 r. Sądu Rejonowego w Krośnie III Wydział Rodzinny i Nieletnich - sygn. akt III Nsm 56/03 U. O. została umieszczona w rodzinie zastępczej D. i M. D. zamieszkałych w Krakowie.
Prezydent wskazał we wniosku, że zgodnie z treścią art. 86a ustawy o pomocy społecznej, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na dziecko jest powiat miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pierwszej formie opieki zastępczej nad dzieckiem. Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków na to dziecko jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej lub całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej.
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują miejsca zamieszkania dziecka. Określa je natomiast przepis art. 26 k.c., stanowiąc, że miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania rodziców. Z treści art. 25 k.c. wynika jednocześnie, iż miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi zaś, iż pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki udziela starosta powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej lub skierowaniem do placówki, o której mowa w art. 88 ust. 1.
Organ podał, że za miejsce zamieszkania dziecka określone w art. 90 ust. 1 u.p.s. należy przyjąć miejsce właściwe przed umieszczeniem w tej rodzinie zastępczej, w której dziecko uzyskało pełnoletniość prowadzącą do usamodzielnienia się w rozumieniu przepisów u.p.s. Powołany art. 86a nie znajduje zastosowania do sytuacji określonej w art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Skoro bowiem w art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca nie doprecyzował pojęcia "miejsca zamieszkania" dziecka w taki sam sposób, jak uczynił to w art. 86a tej ustawy, to brak jest podstaw do uznania, aby pojęcie użyte w art. 90 ust. 1 ustawy należało rozumieć tak samo, jak pojęcie użyte w art. 86a tej samej ustawy.
W konsekwencji, za miejsce zamieszkania dziecka określone w art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej należy przyjąć miejsce właściwe przed umieszczeniem w tej rodzinie zastępczej, w której dziecko uzyskało pełnoletniość prowadzącą do usamodzielnienia się w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej.
Takim zaś miejscem zamieszkania U. O. w rozpatrywanej sprawie było Krosno. O ile bowiem U. O. uzyskała pełnoletniość przebywając w rodzinie zastępczej D. i M. D. zamieszkałych w Krakowie, to przed umieszczeniem w tej rodzinie, U. O. była umieszczona w placówce opiekuńczo-wychowawczej w Krośnie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Krośnie. Skoro więc miejscem zamieszkania U. O. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej D. i M. D., w której uzyskała pełnoletniość, było Krosno, to właściwym starostą w rozumieniu art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej do rozpatrzenia wniosku U. O. o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuację nauki, jest Starosta Krośnieński.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Starosta Krośnieński wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Krakowa, jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku U. O. W uzasadnieniu organ wskazał, że U. O. urodziła się i praktycznie całe swoje dotychczasowe życie spędziła w Krakowie. Jej pobyt na terenie Powiatu Krośnieńskiego był związany z przyjazdem jej rodziców do miejscowości Poraj. Przyjazd jej rodziców spowodował, że U. O. została umieszczona w palcówce opiekuńczo - wychowawczej - Domu Dziecka im. [...] w Krośnie. Starosta podał, że miejscem zamieszkania U. O. przed umieszczeniem w pieczy zastępczej był Kraków. U. O. została umieszczona w pieczy zastępczej najpierw w Domu Dziecka w Krakowie - postanowieniem Sądu Rejonowego w Krakowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 21 kwietnia 1997 r. - sygn. akt III Nsm 274/97/N. Organ wskazał, że dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego stało na stanowisku, że za miejsce zamieszkania należy uznać miejsce właściwe przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, w której dziecko uzyskało pełnoletniość (postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2010 r. sygn. akt I OW 56/10, postanowienie NSA z dnia 1 marca 2010 r. sygn. akt I OW 184/09).
Orzeczenia te zapadały jednak w stanie prawnym, w którym obowiązywał zarówno art. 86a ustawy o pomocy społecznej, jak i inna treść art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze Starosta Krośnieński stoi na stanowisku, że zgodnie z zapisem art. 143 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, powiatem właściwym przed umieszczeniem w pieczy zastępczej jest powiat, który pierwszy umieścił dziecko w pieczy zastępczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Spór o właściwość jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta Krakowa a Starostą Krośnieńskim dotyczy wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki U. O. Dla rozstrzygnięcia powstałego sporu istotne znaczenie mają unormowania zawarte w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2011 r. Nr 149, poz. 887), która weszła w życie 1 stycznia 2012 r. Ustawa ta w art. 218 wprowadziła zmiany w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) i tak w pkt 16 uchyliła art. 70 - 87a, w pkt 17 nadała nowe brzmienie art. 88, zaś w pkt 19 nowe brzmienie art. 90 ust. 1.
Nowe brzmienie zarówno art. 88 ust. 1, jak i art. 90 ust. 1 nie zawiera pojęcia rodziny zastępczej.
Sytuacja prawna osób opuszczających rodziny zastępcze przed 1 stycznia 2012 r. została uregulowana w art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Stanowi on, że do pomocy dla osób usamodzielnianych, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opuściły rodzinę zastępczą albo placówkę opiekuńczo-wychowawczą, albo pobierają pomoc przyznaną im na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) stosuje się przepisy dotychczasowe.
Oznacza to, że w niniejszej sprawie zastosowanie będą miały przepisy ustawy o pomocy społecznej sprzed nowelizacji, bowiem U. O. rodzinę zastępczą opuściła przed 1 stycznia 2012 r.
Zgodnie z treścią art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej sprzed nowelizacji pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki udziela starosta powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej lub skierowaniem do placówki, o której mowa w art. 88 ust. 1.
Sporną kwestią jest przy tym ustalenie, czy we wskazanym przepisie ustawodawca związał właściwość starosty z miejscem zamieszkania dziecka przed pierwszym umieszczeniem w rodzinie zastępczej, czy też z miejscem zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, w której dziecko uzyskało pełnoletniość.
Pojęcie "miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pierwszej formie opieki zastępczej" użyte zostało przez ustawodawcę w art. 86a ustawy o pomocy społecznej, w którym właśnie z tą okolicznością ustawodawca związał ustalanie właściwego powiatu w ponoszeniu wydatków na dziecko umieszczone w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w rodzinie zastępczej, o których mowa w art. 86 ustawy o pomocy społecznej. Powołany art. 86a nie znajduje więc zastosowania do sytuacji określonej w art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Skoro bowiem w art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca nie doprecyzował pojęcia "miejsca zamieszkania" dziecka w taki sam sposób, jak uczynił to w art. 86a tej ustawy, to brak jest podstaw do uznania, aby pojęcie użyte w art. 90 ust. 1 ustawy należało rozumieć tak samo, jak pojęcie użyte w art. 86a tej samej ustawy.
W konsekwencji, za miejsce zamieszkania dziecka określone w art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej należy przyjąć miejsce właściwe przed umieszczeniem w tej rodzinie zastępczej, w której dziecko uzyskało pełnoletniość prowadzącą do usamodzielnienia się w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Stanowisko to wyrażone zostało w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2010 r. sygn. akt
I OW 56/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela.
Z niespornych ustaleń poczynionych przez pozostające w sporze organy wynika, że U. O. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Krośnie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 18 maja 2000 r. sygn. akt III Nsm 74/00 była umieszczona w placówce opiekuńczo-wychowawczej Domu Dziecka w Krośnie. Następnie postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy w Krośnie III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt III Nsm 56/03 umieścił U. O. w rodzinie zastępczej D. i M. D. zamieszkałych w Krakowie, w której to rodzinie przebywała do osiągnięcia pełnoletniości.
Z przedstawionego stanu faktycznego sprawy wynika niezbicie, iż miejscem zamieszkania U. O. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, w rozumieniu art. 26 kodeksu cywilnego była miejscowość Krosno i w konsekwencji należy wskazać Starostę Krośnieńskiego, jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku U. O. o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki.
Argumenty podnoszone przez Starostę Krośnieńskiego, iż miejscem zamieszkania U. O. był Kraków, bowiem na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Krakowie Wydział III Rodzinny i Nieletnich dla Krakowa Nowej Huty z dnia 19 sierpnia 1997 r. sygn. akt III Nsm 274/97/N została ona umieszczona w Domu Dziecka nr [...] w Krakowie w placówce opiekuńczo-wychowawczej jako pierwszej formie pieczy zastępczej, nie mogą zostać uznane z trafne. Jak już wyżej wskazano za miejsce zamieszkania dziecka określone w art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu sprzed nowelizacji, należy przyjąć miejsce właściwe przed umieszczeniem w tej rodzinie zastępczej, w której dziecko uzyskało pełnoletniość prowadzącą do usamodzielnienia się. Takim miejscem zamieszkania była miejscowość Krosno. Pogląd, wyrażony przez pełnomocnika Starosty Krośnieńskiego, że przepis art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie ma zastosowania, jest nietrafny i nie został on poparty argumentacją prawną.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji postanowienia.