Uzasadnienie
I OW 6/13
Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2013 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radziejowie, z upoważnienia Wójta Gminy Radziejów wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy Wójtem Gminy Radziejów a Prezydentem Miasta Gliwice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R. R. w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie schronienia.
W uzasadnieniu wniosku organ podniósł, że pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. Ośrodek Pomocy Społecznej - Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Gliwicach przekazał sprawę dotyczącą R. R. i jej syna M. R. w celu załatwienia Kierownikowi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radziejowie wskazując, że na terenie Gminy Radziejów wnioskodawczyni była ostatnio zameldowana. Wnioskodawca podniósł, że z pisma z dnia [...] grudnia 2012 r. wynika, że R. R. początkowo zamieszkiwała wraz synem w wynajmowanym mieszkaniu przy ulicy [...] w Gliwicach. Czynsz opłacał ojciec dziecka. Zaległości w opłatach spowodowały, iż właściciel nakazał opuszczenie lokalu w dniu 26 marca 2010 r. Od tego dnia do 1 kwietnia 2010 r. R. R. przebywała wraz z dzieckiem w Hotelu w Łabędach. Od 1 kwietnia 2010r. do 28 czerwca 2010r. pozostawała mieszkanką Ośrodka Interwencji Kryzysowej Gliwice. Następnie wyprowadziła się do wynajmowanego lokalu w Gliwicach przy ulicy [...]. W czerwcu 2011 roku opuściła to mieszkanie i przeprowadziła się do lokalu przy ulicy [...] w Gliwicach, gdzie mieszkała do 19 lutego 2012 r. Następnie wystąpiła o świadczenie z pomocy społecznej i skierowanie do Domu Samotnej Matki w Ustroniu. Aktualne żądanie dotyczy opłacenia pomocy w formie schronienia i wyżywienia. Zdaniem organu występującego o rozstrzygnięcie sporu właściwość miejscową wyznacza w niniejszej sprawie nie ust. 2 art. 101 ustawy o pomocy społecznej, który odwołuje się do bezdomności osoby oraz ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały, ale art. 25 k.c. w związku z ust. 1 art. 101 ustawy o pomocy społecznej, który odwołuje się do miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Takim miejscem jest bez wątpienia miasto Gliwice, w którym R. R. wraz z synem mieszkała "z zamiarem stałego pobytu" zanim zwróciła się do organów pomocy społecznej. Zdaniem Kierownika GOPS w Radziejowie decydującą dla rozstrzygnięcia sprawy okolicznością jest, że centrum życiowe wnioskodawczyni i jej syna stanowi Miasto Gliwice.
W odpowiedzi na wniosek działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Gliwice Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Gliwicach podał, że w związku ze złożeniem przez R. R. wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w formie schronienia przeprowadzono z nią wywiad środowiskowy w Hostelu Ośrodka Interwencji Kryzysowej Ośrodka Pomocy Społecznej w Gliwicach, w którym obecnie przebywa. Ustalono, że ww. była zameldowana na pobyt czasowy do 30 czerwca 2012 roku w Gliwicach przy ul. [...]. Przedmiotowy lokal mieszkalny zajmowała na podstawie umowy najmu od 19 lutego 2012 roku. Od tego czasu okazjonalnie mieszka u różnych znajomych, między innymi w Sosnowcu. Ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały wnioskodawczyni było Braniewo w Gminie Radziejów. Obecnie nie jest zameldowana na pobyt stały pod żadnym adresem. Przebywała w Domu Samotnej Matki w Ustroniu do 4 listopada 2012 roku, a obecnie w Hostelu w Gliwicach.
W myśl art. 101 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Zdaniem Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Gliwicach R. R. jest osobą bezdomną, bowiem nie można traktować jako miejsca zamieszkania jej pobytu w Ośrodku Interwencji Kryzysowej w Gliwicach.
Tym samym w myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową organu należy ustalać według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały i zgodnie z tą dyspozycją właściwy miejscowo jest Wójt Gminy Radziejów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Spór powstały pomiędzy Wójtem Gminy Radziejów a Prezydentem Miasta Gliwice jest negatywnym sporem o właściwość miejscową, który z organów jest właściwy do załatwienia wniosku R. R. w sprawie udzielenia schronienia i wyżywienia jej i jej synowi M. R. Spór powyższy na podstawie art. 4 i art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), obowiązany jest rozstrzygnąć Naczelny Sąd Administracyjny.
R. R. przebywająca wraz z małoletnim synem M. R. w Hotelu Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Gliwicach w dniu 18 grudnia 2012 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w art. 48 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 182). Właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej określają przepisy art. 101 tej ustawy. Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 101 ust. 1 ustawy właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje jak należy rozumieć określenie "miejsce zamieszkania", co wymaga sięgnięcia do wykładni systemowej w celu nadania prawidłowego znaczenia temu sformułowaniu. Zgodnie z definicją zawartą w art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
W orzecznictwie sądowym dotyczącym tego zagadnienia utrwalił się pogląd, że na miejsce zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości i wola stałego pobytu, przy czym elementy te muszą występować łącznie. Miejscem stałego pobytu w rozumieniu art. 25 k.c. jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, stanowiące jej centrum rodzinne i życiowe.
Ze znajdujących się w aktach sprawy materiałów, a zwłaszcza wywiadu środowiskowego z dnia 25 kwietnia 2012 r. i oświadczenia R. R. wynika, że do dnia 19 lutego 2012 r. wynajmowała mieszkanie przy ulicy [...] w Gliwicach, ale z powodów finansowych zmuszona była je opuścić. Potem mieszkała okazjonalnie u znajomych, m.in. w Sosnowcu, następnie wystąpiła o pomoc społeczną i skierowanie do Domu Samotnej Matki w Ustroniu. Ostatnio zameldowana była na pobyt stały w Broniewie, gmina Radziejów. Obecnie nie posiada meldunku na pobyt stały.
Sytuacja, w jakiej znalazła się R. R., przebywająca wraz z synem w hostelu, istotnie - jak stwierdził uczestnik sporu – wskazuje, że jest ona w myśl art. 6 pkt 8 ustawy osobą bezdomną, bowiem niezamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i nie jest zameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Stosownie do art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały osoby ubiegającej się o świadczenie.
Rację należy jednak przyznać występującemu z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Wójtowi Gminy Radziejów, że w warunkach niniejszej sprawy decydującego znaczenia przy ustalaniu organu właściwego do załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej nie można przypisywać okoliczności zameldowania na pobyt stały. Nie budzi wątpliwości okoliczność, że od trzech lat centrum życiowe R. R. stanowi region śląski. Tym samym obecne przebywanie na terenie miasta Gliwice stanowi konsekwencję jej wyboru miejsca pobytu, w którym koncentrują się jej życiowe sprawy.
W zaistniałej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy uzasadnione jest przyjęcie szczególnej właściwości, określonej w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki właściwość gminy miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Konieczność zapewnienia schronienia małoletniemu, skomplikowana sytuacja rodzinna R. R. i jej syna uzasadniają takie rozstrzygnięcie.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organem właściwym do wydania decyzji w tej sprawie jest Prezydent Miasta Gliwice, jako organ gminy, na terenie której przebywa R. R. i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 4, 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).