Uzasadnienie
Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w B. wniosło – na podstawie art. 191 ust. 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 575) – o rozstrzygnięcie sporu o właściwość poprzez wskazanie Miasta W. (miasta na prawach powiatu) jako powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka O. J. umieszczonego w rodzinie zastępczej w osobach A. i W. D., zam. K. przy ul. [...].
Wskazano, że wnioskodawca pismem z 15 stycznia 2016 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (Dział Pieczy Zastępczej) w W. z propozycją zawarcia porozumienia w sprawie ponoszenia wydatków za pobyt małoletniego O. J. w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi MOPS w W. w piśmie z 22 stycznia 2016 r. poinformował, że w związku z nadesłaną dokumentacją nie znajduje podstaw do uznania Miasta W. za właściwe do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego w pieczy zastępczej.
Zdaniem wnioskodawcy właściwość MOPS w W. uzasadniają następujące fakty. Małoletni O. J. postanowieniem Sądu Rejonowego w W. Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z 10 listopada 2015 r., IV Nsm 1143/15, został umieszczony w rodzinie zastępczej na terenie Powiatu B.. Przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej małoletni przebywał w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym im. [...] przy ul. [...], na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Katowicach Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z 4 maja 2009 r. Pod w/w adresem małoletni był zameldowany na pobyt czasowy do 9 grudnia 2015 r. W myśl natomiast art. 26 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.
Z dokumentacji w sprawie wynika, iż matka małoletniego – K. Z. – zmarła w 2013 roku. Ojciec naturalny dziecka – A. J. – został pozbawiony władzy rodzicielskiej dopiero na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z 10 listopada 2015 r. Do czasu wydania w/w postanowienia ojcu naturalnemu przysługiwała władza rodzicielska wobec dziecka. Z pisma Sądu Rejonowego w W. z 27 stycznia br. wynika, iż ostatnim znanym sądowi miejscem zamieszkania A. J. jest Miasto W., ul. [...].
Mimo, że A. J. nie jest aktualnie zameldowany w W. (został wymeldowany z adresu W., ul. [...] w dniu 22 czerwca 2013r.), to faktycznie zamieszkuje pod tym adresem. Fakt ten potwierdza pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., z którego wynika, iż wymieniony korzystał ze świadczeń wynikających z ustawy o pomocy społecznej w formie zasiłków okresowych i celowych od sierpnia 2011 r. do grudnia 2012 r., a także od października 2014 r. do chwili obecnej.
W rozpatrywanej sprawie poza wątpliwością pozostaje fakt, że miejscem zamieszkania małoletniego O.J. przed umieszczeniem go w rodzinie zastępczej na terenie Powiatu B. jest miejsce zamieszkania jego ojca, który zamieszkiwał i nadal zamieszkuje w W..
Zgodnie natomiast z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na jego opiekę i wychowanie.
Odpowiadając na wniosek Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. wniósł o odrzucenie wniosku lub wskazanie Powiatu B., jako właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka O. J. umieszczonego w rodzinie zastępczej.
Uzasadniając swoje stanowisko MOPS w W. wskazał w pierwszym rzędzie (odwołując się do orzecznictwa NSA sprzed zmiany ustawy), że porozumienie między powiatami w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków na jego opiekę i wychowanie ma charakter umowy cywilnoprawnej, zatem wniosek o rozstrzygnięcie sporu nie podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Ponadto podniesiono, że matka biologiczna dziecka – K.Z. zmarła w 2013 r. Ojciec biologiczny dziecka, A. J., posiada adres pobytu w W., przy ul. [...]. Z zaświadczenia wydanego przez Prezydenta Miasta K. wynika, że małoletni posiadał zameldowanie na terenie K. od 1 października 2003 r., czyli od urodzenia. Dziecko przebywało cały czas pod opieką matki biologicznej w K., nie zaś ojca biologicznego przebywającego na terenie Miasta W.. W omawianym przypadku miejsce zamieszkania dziecka jak i jego zameldowania jest więc ustalone.
Mając to na uwadze Gmina W. – Miasto na prawach Powiatu nie jest właściwym do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego O. J. w rodzinie zastępczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 575) "w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego." Z art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. wynika natomiast, że spory o właściwość rozstrzyga między organami jednostek samorządu terytorialnego wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu – sąd administracyjny. Podmioty będące w sporze w rozpoznawanej sprawie nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, kiedy każdy z organów uważa się za niewłaściwy. Z takim sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej kompetencji do ponoszenia wydatków za pobyt O. J. w rodzinie zastępczej. Z powyższych regulacji wynika, że właściwy do rozpoznania przedmiotowego sporu jest Naczelny Sąd Administracyjny.
Stosownie do art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 cytowanej ustawy). Kolejność przy ustalaniu organu właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej jest więc taka: 1. miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej;
- miejsce jego zameldowania;
- miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej.
W przedmiotowej sprawie, jak wskazał wnioskodawca, a potwierdził to MOPS w W., matka biologiczna dziecka – K. Z., zmarła w 2013 r., natomiast ojciec biologiczny dziecka, A.J., zamieszkuje w W., przy ul. [...] (wcześniej był tam zameldowany, ostatnio jest to jego miejsce pobytu). O. J. został umieszczony w rodzinie zastępczej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z 10 listopada 2015 r., IV Nsm 1143/15. W tym samym dniu A. J. został pozbawiony władzy rodzicielskiej, która formalnie przysługiwała mu więc do czasu umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej.
Skoro więc, jak wynika z art. 26 § 1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej – a po śmierci matki wyłączna władza rodzicielska przysługiwała ojcu (do czasu pozbawienia go tej władzy) – to należy uznać, że przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej miejscem zamieszkania O. J. było miejsce zamieszkania ojca, czyli miasto W.. W takiej sytuacji przesłanki, o jakich mowa w art. 191 ust. 2 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, nie mają już znaczenia dla ustalenia organu właściwego w sprawie.
Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 191 ust. 1 i 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł jak w postanowieniu.