Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] lutego 2017 r. Prezydent Miasta C. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta C. a Prezydentem Miasta T. wnosząc o wskazanie Prezydenta Miasta T. jako organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie przyznania schronienia dla M. D. (osoby bezdomnej) w mieszkaniu treningowym w C. przy ul. W. [...].
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej gminą właściwą do rozpoznania sprawy jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Do tej gminy - Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. - M. D. skierował swój wniosek, jednakże zrobił to za pośrednictwem MOPS w C. Zdaniem wnioskodawcy w takiej sytuacji skoro MOPS w C. nie był adresatem podania M.D., jak również nie był właściwy w myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, przekazał całą dokumentację niezbędną do wydania rozstrzygnięcia MOPS w T. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta T. wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w sprawie wydania decyzji przyznającej schronienie M.D. (osobie bezdomnej), poprzez wskazanie Gminy Miasta C. jako organu właściwego do wydania decyzji w sprawie.
W uzasadnieniu Prezydent Miasta T. wskazał, że nie zgadza się z otrzymanym wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego uważając, iż narusza on art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...) właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Prezydent Miasta T. podniósł, iż M. D. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast stosownie do ust. 2 ww. artykułu, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Jednakże w przypadku osób bezdomnych ustalenie właściwości miejscowej organu odbywa się na podstawie przyjętej fikcji prawnej polegającej na tym, że właściwą miejscowo gminą (powiatem i województwem samorządowym) jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z przepisów nie wynika, aby zameldowanie to musiało być aktualne, a zatem zadaniem organu administracji prowadzącego postępowanie będzie wyszukanie gminy, w której dana osoba ma (miała) ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. Szczególnym uregulowaniem na gruncie pomocy społecznej jest ustalenie właściwości miejscowej organu administracji (gminy) na podstawie miejsca pobytu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Kryterium to stosuje się jedynie w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w przypadkach niecierpiących zwłoki. Przez miejsce pobytu należy rozumieć krótkotrwały pobyt danej osoby na terenie gminy i to w sytuacji, gdy osoba taka ma miejsce zamieszkania lub jej ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały znajduje się na terenie innej gminy (S. Nitecki, Prawo do pomocy społecznej w polskim systemie prawnym, Oficyna 2008, Lex).
W ocenie Prezydenta Miasta T. w przedmiotowej sprawie niewątpliwie zaistniały szczególne okoliczności uzasadnione sytuacją osobistą wnioskodawcy. Jak wynika bowiem z pisma Stowarzyszenia Wzajemnej Pomocy "[...]" z dnia [...] listopada 2016r (do którego M. D. zwrócił się w dniu [...] lipca 2016r.), wnioskodawca po opuszczeniu zakładu karnego znalazł się na ulicy, tylko przez kilka dni pomieszkiwał u znajomego w C., był przy tym bez żadnych środków do życia. Co więcej sam wyjaśnił, iż jego powrót do rodzinnego miasta T. nie był możliwy z uwagi na dość złożoną i bardzo trudną sytuację życiową. Zatem istotnie sprawa ta była niecierpiącą zwłoki, gdyż w tym samym dniu, w którym pan D. wystąpił z wnioskiem otrzymał schronienie w mieszkaniu treningowym w C. Tym samym nie sposób uznać, aby wnioskodawca miał możliwość zwrócić się do MOPS w T. o przyznanie schronienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej "Ppsa"), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 Ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 Ppsa).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta C. a Prezydentem Miasta T. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku M. D. w przedmiocie udzielenia pomocy społecznej w formie schronienia.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.)właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Od zasady tej w ustawie został ustanowiony wyjątek wobec osób bezdomnych. Zgodnie bowiem z ust. 2 powołanego przepisu, w przypadku osoby bezdomnej właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej zawarta została definicja legalna pojęcia osoby bezdomnej, zgodnie z którą jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Natomiast na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1610) przez lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, przy czym nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
Z ustaleń faktycznych dokonanych w niniejszej sprawie niespornie wynika, że M. D. przebywa czasowo w mieszkaniu treningowym w C., po opuszczeniu zakładu karnego znalazł się na ulicy, tylko przez kilka dni pomieszkiwał u znajomego w C. W tych okolicznościach należny uznać, że M. D. jest osobą bezdomną.
W konsekwencji w analizowanym przypadku właściwość miejscową gminy należało ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, czyli według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
Mając na uwadze charakter świadczenia, które było przedmiotem wniosku z dnia [...] lipca 2016 r., a także biorąc pod uwagę okoliczność, że M.D. w dniu [...] sierpnia 2016 r. opuścił mieszkanie treningowe w C. przy ul. W. [...], w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można mówić tutaj o sprawie niecierpiącej zwłoki, o której mowa w przepisie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 Ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.