Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt IV SO/Wa 14/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowił przekazać sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z wniosku J. S., z dnia 19 lutego 2009 r., o odtworzenie akt sprawy o sygnaturze IV SA 405/90, w której został wydany wyrok przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 25 czerwca 1990 r. stwierdzający nieważność decyzji Głównego Architekta Wojewódzkiego w Skierniewicach z dnia [...] lutego 1990 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podniósł, iż w niniejszej sprawie właściwym do rozpoznania niniejszego wniosku jest Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 290 § 1oraz § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Ponadto wskazał, iż postępowanie w sprawie o sygnaturze akt IV SA 405/90 zostało zakończone wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 25 czerwca 1990 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W niniejszej sprawie właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Stosownie do powołanego wyżej art. 290 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a. postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt w sprawie prawomocnie zakończonej przeprowadza Sąd, w którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. W istocie przepisy art. 290 P.p.s.a. jako odnoszące się do instancyjności postępowania wyznaczającej Sąd właściwy do odtworzenia akt mają zastosowanie do spraw, w których skargi zostały wniesione do Sądu po dniu 31 grudnia 2003 r., gdyż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie powołana ustawa, oparta na wprowadzonym z tą datą dwuinstancyjnym systemie postępowania sądowoadministracyjnego. Przed dniem 1 stycznia 2004 r. postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym było postępowaniem jednoinstancyjnym, gdyż był to wówczas jedyny sąd administracyjny.
Z tych względów, odpowiedzi na pytanie, który sąd spośród sądów dwóch instancji w obecnym dwuinstancyjnym systemie postępowania sądowoadministracyjnego jest właściwy do odtworzenia akt sprawy zakończonej prawomocnie przed dniem 1 stycznia 2004 r. należy poszukiwać nie tylko w przepisach art. 290 P.p.s.a., lecz przede wszystkim w przepisach wprowadzających dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne.
Należy zatem sięgnąć do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwaną dalej Przepisy wprowadzające (...), gdyż to ta ustawa ma zastosowanie przy ustalaniu, który Sąd jest właściwy do rozpoznania wniosku o odtworzenie zniszczonych akt sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. W ustawie tej nie ma wprawdzie przepisu, który wprost regulowałby powyższą kwestię, lecz jej rozwiązanie wynika z celowościowej i systemowej wykładni przepisów art. 97 § 1, art. 101, art. 102 § 2, art. 103 i art. 105 tej ustawy.
Art. 97 § 1 omawianej ustawy stanowi, iż sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. U podstaw tego uregulowania leży założenie, że sprawy będące w toku powinny być poddane już dwuinstancyjnemu postępowaniu, przez co uznano, że także dotychczasowe postępowanie należy od tej daty traktować jako postępowanie pierwszoinstancyjne.
Stosownie do art. 101 tej ustawy, w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., w których nie upłynął termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego, strona może, w terminie do dnia 31 marca 2004 r., wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skoro zatem od orzeczeń wydanych przed dniem 1 stycznia 2004 r. dopuszczono wniesienie skargi kasacyjnej na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to poddano te orzeczenia kontroli instancyjnej, tak jak podlegają jej orzeczenia sądów pierwszej instancji.
Takie samo założenie legło u podstaw regulacji zawartej w art. 102 § 2 omawianej ustawy - Przepisy wprowadzające (...), w myśl którego w sprawach, w których wniesiono rewizje nadzwyczajne od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, nierozpoznane do dnia 1 stycznia 2004 r., strona może, w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia Sądu Najwyższego o umorzeniu postępowania, wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane przed dniem 1 stycznia 2004 r. zostały zatem również w tym przypadku poddane kontroli kasacyjnej jak orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji.
Według art. 103 omawianej ustawy w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. orzeka właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest to takie samo założenie jak w przypadkach o których mowa w wyżej wymienionych przepisach.
Dodatkowym argumentem przemawiającym za właściwością sądu wojewódzkiego jest przepis art. 105 omawianej ustawy, w świetle którego akta spraw zakończonych prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. przechowuje się, zgodnie z właściwymi przepisami, w odpowiednich wojewódzkich sądach administracyjnych. Jest to konsekwencja wyżej omówionych regulacji i ich założeń.
Odpowiednimi wojewódzkimi sądami administracyjnymi są sądy, których dotyczą przepisy § 87 ust. 2-4 zarządzenia Nr 11 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych w związku z art. 85 powołanej ustawy - Przepisy wprowadzające (...) oraz z uwzględnieniem rozporządzeń Prezydenta RP wydanych na podstawie art. 16 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.).
Przedstawiona wyżej wykładnia powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że w rozumieniu przepisu art. 290 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 97 § 1, art. 101, art. 102 § 2, art. 103 i art. 105 powołanej ustawy - Przepisy wprowadzające (...) Sądem właściwym do odtworzenia zaginionych lub zniszczonych akt w sprawie prawomocnie zakończonej orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. jest odpowiedni miejscowo wojewódzki sąd administracyjny. Odmienna wykładnia prowadziłaby do wniosku, że obecny Naczelny Sąd Administracyjny byłby właściwy do odtwarzania akt we wszystkich sprawach zakończonych przed dniem 1 stycznia 2004 r. przez ówczesny Naczelny Sąd Administracyjny, t.j. także przez jego ośrodki zamiejscowe. Wniosek taki budziłby wątpliwości co do racjonalności regulacji w tym przedmiocie.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, orzekający w niniejszej sprawie, nie podziela stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zajętego w tej sprawie w powołanym na wstępie postanowieniu z dnia 11 marca 2009 r. oraz poglądu wyrażonego w komentarzu "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" pod redakcją T. Wosia (Wydawnictwo Prawnicze Lewis Nexis Warszawa 2005, uwaga 4 do art. 290, str. 698).
Według art. 59 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany postanowieniem wojewódzkiego sądu administracyjnego o przekazaniu sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 59 §1 i § 2 w związku z art. 193 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.