Uzasadnienie
Wójt Gminy Oleśnica wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2013 r. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta Jelenia Góra w sprawie rozpoznania wniosku J. R. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Wójt Gminy Oleśnica reprezentowany przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Oleśnicy zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze, działającego w imieniu Prezydenta Jeleniej Góry, o zapewnienie domu pomocy społecznej na rzecz J. R., która w świetle obowiązujących przepisów jest osobą bezdomną, a jej ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały było Miasto Jelenia Góra. Wnioskująca o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej przebywa obecnie w Zakładzie Opiekuńczo - Leczniczym w S., jak twierdzi jest osobą bezdomną, jest związana z Jelenią Górą emocjonalnie.
W odpowiedzi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze stwierdził, że J. R. w okresie od 17 stycznia do 31 grudnia 2008 r. była zameldowana tymczasowo w Oleśnicy, N. [...], stąd wniosek, że przebywała w Gminie Oleśnica z zamiarem stałego pobytu.
Zdaniem Wójta Gminy Oleśnica J. R. jest osobą bezdomną w świetle art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), albowiem jest osobą niezamieszkującą obecnie w lokalu mieszkalnym i równocześnie jest zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Lokalem mieszkalnym jest bowiem, stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Nie jest lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, Zakład Opiekuńczo – Leczniczy w S. jest oddziałem szpitalnym, w którym pacjenci po odbytej rehabilitacji są wypisywani do domu. J. R. nie ma lokalu do którego mogłaby wrócić, nie traktuje także Gminy Oleśnica jako swojego centrum życiowego. Ponadto, jej stan zdrowia nie pozwala na samodzielna egzystencję. W związku z powyższym Wójt Gminy Oleśnica wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Jelenia Góra jako właściwego miejscowo do rozpoznania wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Prezydent Miasta Jelenia Góra reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze wniósł o rozstrzygnięcie, że właściwym miejscowo do rozpatrzenia wniosku J. R. o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy Oleśnica. Organ podniósł, że J. R. od stycznia 2008 r., przebywa w Oleśnicy i jest to wynik jej wyboru. Tam koncentruje swoje sprawy i potrzeby życiowe i zapewne korzysta ze świadczeń pomocy społecznej - zasiłku stałego i pielęgnacyjnego. Zdaniem organu, zastosowanie w sprawie znajduje art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też każdy z organów uważa się za niewłaściwy (spór negatywny).
W niniejszej sprawie występuje spór negatywny w zakresie właściwości miejscowej organu, albowiem zarówno Wójt Gminy Oleśnica, jak i Prezydent Miasta Jelenia Góra uznali się niewłaściwymi do rozpoznania wniosku J. R. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
Co do zasady, właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Przepis art. 101 ust. 3 przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Nie dotyczy to jednak spraw - jak ma to miejsce w niniejszym przypadku - związanych ze skierowaniem do domu pomocy społecznej. W myśl art. 59 ust. 1 ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają definicji miejsca zamieszkania, które zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyznacza właściwość miejscową organu. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, podzielane przez skład orzekający w sprawie, w świetle którego przez miejsce zamieszkania rozumie się miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Pogląd ten odwołuje się do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego i zawartej w art. 25 tego Kodeksu definicji miejsca zamieszkania. O miejscu zamieszkania decydują więc występujące łącznie dwa elementy, przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz zamiar stałego w niej pobytu, który wynika z całokształtu zachowań danej osoby, wskazujących, że miejscowość ta stanowi centrum jej spraw życiowych.
Jak podniósł Prezydent Miasta Jelenia Góra J. R. była zameldowana na pobyt stały w Jeleniej Górze od 26 lipca 1988 r. do 27 listopada 1991 r. Na terenie tego miasta przebywała do końca 2007 r., od 5 stycznia 2000 r. do stycznia 2008 r. pobierała zasiłek stały. Od stycznia 2008 r. przebywa na terenie Gminy Oleśnica, gdzie od 17 stycznia do 31 grudnia 2008 r. była zameldowana na pobyt czasowy (N. [...]) i mimo utraty tytułu prawnego do tego lokalu nadal tam zamieszkiwała. Okoliczności te wskazują, że J. R. miejscowość tę wybrała jako swoje miejsce zamieszkania.
Czasowy pobyt wnioskodawczyni, wynikający z jej stanu zdrowia w Zakładzie Opiekuńczo - Leczniczym w S., który niewątpliwie nie jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) w powiązaniu z aktualnym brakiem zameldowania J. R. na pobyt stały nie daje podstaw, by twierdzić, że jest ona osobą bezdomną zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej i w konsekwencji ustalić właściwość organu na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Stały pobyt J. R. od stycznia 2008 r. w Oleśnicy – N. [...] (takie miejsce zamieszkania podano także w decyzji z 30 grudnia 2012 r. dotyczącej przedłużenia pobytu w Zakładzie Opiekuńczo - Leczniczym w S.) wskazuje, że po opuszczeniu Jeleniej Góry J. R. wybrała Oleśnicę na miejsce swojego zamieszkania w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego. Wobec tego Wójt Gminy Oleśnica jest organem właściwym w myśl art. 59 ust. 1 w związku z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej do rozpoznania wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i 15 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek Wójta Gminy Oleśnica o zwrot kosztów postępowania albowiem w sprawach z wniosków o rozstrzygnięcie przez sąd sporów o właściwość oraz sporów kompetencyjnych w każdym przypadku strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują w tego rodzaju sprawach rozliczenia przez Sąd kosztów postępowania pomiędzy stronami. Zgodnie zaś z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.