Postanowienie NSA z 2 sierpnia 2024 r., I OW 75/24

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta O. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta O. a Prezydentem m.st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.S.

Sprawa

w sprawie dotyczącej przyznania pomocy w postaci skierowania do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi postanawia: wskazać Burmistrza Miasta O. jako organ właściwy w sprawie.

Skład

Sędzia NSA Marek Stojanowski przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Marian Wolanin
Sędzia del. WSA Jakub Zieliński

Uzasadnienie

Pismem z 8 kwietnia 2024 r. Burmistrz Miasta O. (dalej także: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta O. a Prezydentem m.st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.S. w sprawie dotyczącej przyznania pomocy w postaci skierowania do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ustalenie właściwości miejscowej gminy powinno nastąpić na podstawie miejsca zamieszkania zainteresowanego, gdyż w ocenie wnioskodawcy nie jest on osobą bezdomną.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent m.st. Warszawy podniósł, że wymieniony jest osobą bezdomną, zatem ustalenie właściwości miejscowej powinno nastąpić w oparciu o ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny.

Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy J.S. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych.

Według wniosku inicjującego postępowanie, J.S. obecnie przebywa w interwencyjnym miejscu tymczasowego schronienia na terenie Warszawy. Niewątpliwie tego rodzaju miejsce nie stanowi lokalu mieszkalnego, jest bowiem przeznaczone do czasowego pobytu, a nie zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Z akt sprawy wynika również, że w domu w W., przy ul. (...) zainteresowany przebywał bez tytułu prawnego, zaś nieruchomość ta pozbawiona jest bieżącej wody, łazienki oraz kuchni – wykorzystywana przy tym przez osoby bezdomne jako miejsce libacji alkoholowych (wywiad środowiskowy z 15 grudnia 2023r.). J.S. ma 74 lata i jest osobą schorowaną, niedowidzącą i zgłaszającą problemy z sercem, wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu (ibidem). W tej sytuacji nie można przyjąć, aby w realiach rozpoznawanej sprawy ww. dom w Warszawie mógł służyć do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych zainteresowanego. Tym samym J.S. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, zaś ustalenie właściwości miejscowej gminy następuje na podstawie art. 101 ust. 2 ups.

Z akt sprawy wynika, że ostatnie miejsce zameldowania ww. na pobyt stały znajdowało się na terenie gminy O. (informacja z rejestru PESEL z 15 stycznia 2024 r.). Tym samym skoro ostatnie miejsce zameldowania J.S. na pobyt stały znajdowało się na terenie gminy O. to zgodnie z art. 101 ust. 2 ups organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku jest Burmistrz Miasta O. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.