Uzasadnienie
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. – wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy R. w sprawie ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku K. C. o przyznanie zasiłku okresowego.
W uzasadnieniu pisma organ wskazał, że w dniu [...] stycznia 2016 r. K. C. wystąpił o przyznanie mu zasiłku okresowego prawa do zasiłku okresowego i celowego. Wniosek ten złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. W dniu [...] stycznia 2016 r. ośrodek ten, uznając się za organ niewłaściwy, przekazał wniosek i dokumentację do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wskazując na to, że skoro wnioskujący ostatnio był na stałe zameldowany w miejscowości W., gmina R., zastosowanie w sprawie ma art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.).
Wskazał, że z materiału dowodowego wynika, że wnioskujący posiada status osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej i jest osobą niezamieszkującą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, gdyż przebywa w placówce dla bezdomnych – Domu Sióstr Misjonarek Miłości w K. od [... stycznia 2016 r.
Pismami z dni [...] lutego 2016 r., [...] lutego 2016 r. i [...] marca 2016 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (działający z upoważnienia Wójta Gminy R.) wskazał, że organ ten nie jest właściwy w sprawie, gdyż zastosowanie znajduje w niej art. 101 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej. W pismach tych podniesiono, że wnioskujący od 30 lat nie zamieszkuje w miejscowości W., od wielu lat przebywa w K..
Stanowisko to Wójt Gminy R. podtrzymał w odpowiedzi na wniosek z dnia [...] maja 2016 r.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami jednostek samorządu terytorialnego, a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
Przez spór kompetencyjny w znaczeniu przewidzianym w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też każdy z organów uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia ze sporem kompetencyjnym negatywnym, który powstał pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Wójtem Gminy R. na tle rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku okresowego.
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych, wobec których, w myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
Zgodnie zaś z art. 6 pkt 8 powołanej ustawy osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Powyższy przepis przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast odnosi się do sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
W rozpoznawanej sprawie z jej akt wynika, że K. C. nadal jest zameldowany na pobyt stały w W. (gmina R.). Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że w K. przebywał w latach 1979 do 2012 oraz aktualnie (w oświadczeniu dotyczącym stałego zameldowania wnioskujący wskazał, że nie jest pewien adresu w W., a lokalu tym nie przebywa od 2012 r. z powodu konfliktu z bratem). Wskazał także, iż jego rodzice nie żyją i nie utrzymuje kontaktu z rodzeństwem.
Według oświadczenia brata wnioskodawcy – S. C. wnioskodawca nie przebywa w W. od ponad 20 lat, nie kontaktuje się z rodziną i nie wyraża chęci powrotu. S. C. nie wyraził też zgody na powrót wnioskodawcy i zamieszkanie pod tym adresem.
Mając na względzie te ustalenia wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych za wyjątkiem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
Użyty w powołanym przepisie zwrot "w szczególności" wskazuje jedynie na przykładowy charakter wyliczenia i wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. W szczególności nie można za lokale mieszkalne, przeznaczone na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych, uznawać lokali o charakterze interwencyjnym czy terapeutycznym.
Dom Sióstr Misjonarek Miłości w K., w którym od dnia od [...] stycznia 2016 r. przebywa K. C., zapewnia schronienie osobom bezdomnym. Ma zatem charakter schroniska o charakterze interwencyjnym, jest miejscem dającym schronienie do chwili, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet przedłużanie się pobytu nie powoduje, że stan taki ma charakter inny niż czasowy.
Wobec powyższego należy uznać, że K. C. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, bowiem nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym przeznaczonym na pobyt stały służącym zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych. Z tych względów należy uznać, że zastosowania w niniejszej sprawie ma art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej właściwym do rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej jest organ ostatniego miejsca zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie to jest Wójt Gminy R. Odnosząc się do stanowiska tego organu podkreślić należy, że w przypadku osoby bezdomnej nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala jej status i gminą właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2007 r., I OW 109/06, 4 lipca 2008 r., I OW 30/08 lub 30 czerwca 2016 r., I OW 53/16, dostępnie na stronie internetowej NSA).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.