Uzasadnienie
Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Prezydentem Miasta O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku G. G. o udzielenie pomocy w formie zasiłku stałego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że G. G. podaniem z dnia 8 stycznia 2016 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku stałego na miesiąc styczeń 2016 r. MOPR w O. przy piśmie z dnia 8 lutego 2016 r. powyższy wniosek G. G. wraz z wywiadem środowiskowym przekazał według właściwości do Ośrodka Pomocy Społecznej w R., wskazując, że G. G. jest osoba bezdomną, przebywającą obecnie na terenie miasta O. Ostatnim miejscem stałego zameldowania wnioskodawcy jest miasto R. Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm. - dalej jako "u.p.s."), w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego zameldowania tej osoby na pobyt stały. W związku powyższym organem właściwym do rozpoznania wniosku G. G. o przyznanie zasiłku stałego jest Prezydent Miasta R. OPS w R. przy piśmie z dnia 1 marca 2016 r. odesłał wniosek G. G. do MOPR w O., podnosząc, że zainteresowany nie jest osobą bezdomną, gdyż z nadesłanych dokumentów wynika, że zamieszkuje w O. w lokalu mieszkalnym należącym do Z. G. - jego brata. Przy piśmie z dnia 14 marca 2016 r. MOPR w O., na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. ponownie przekazał podanie G. G. do OPS w R. celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością.
Dyrektor OPS w R. we wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość stwierdził ponadto, że z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że G. G. zamieszkuje od dwóch lat w O. w lokalu mieszkalnym należącym do brata - Z. G. W mieszkaniu tym posiada swoje rzeczy osobiste. Opłaty za mieszkanie ponosi ojciec G. G. G. G. nie ma zamiaru i możliwości powrotu do R. W mieszkaniu ojca nie ma możliwości zamieszkania, bowiem ojciec wynajmuje jeden pokój i nie może przyjąć do siebie syna. Natomiast lokal, w którym G. G. był zameldowany na pobyt stały (R., ul. [...]), został sprzedany. Skoro zatem G. G. zamieszkuje w O., gdyż tam skoncentrowane jest jego centrum życiowe, to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku G. G. o przyznanie zasiłku stałego jest Prezydent Miasta O. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta O. wniósł o wskazanie jako organu właściwego Prezydenta Miasta R. Wskazał, że pismem z dnia 18 kwietnia 2016 r. Z. G. poinformował, iż mieszkanie w O., w którym mieszkał G. G. zostało sprzedane w dniu 15 kwietnia 2016 r., co zostało potwierdzone aktem notarialnym. G. G. od dnia 10 czerwca 2016 r. przebywa w Domu dla Bezdomnych "[...] " przy ul. [...] w R. Zatem G. G. obecnie jest osobą bezdomną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Prezydentem Miasta O. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku G. G. o przyznanie zasiłku stałego.
Przystępując do rozpoznania tego sporu, wskazać należy, że stosownie do art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 u.p.s., który stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Pojęcie osoby bezdomnej na użytek ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 150 ze zm., dalej ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie G. G. spełnia warunki do uznania go za osobę bezdomną w myśl art. 6 pkt 8 u.p.s. Nie jest on bowiem nigdzie zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Z lokalu mieszkalnego, w którym był zameldowany na pobyt stały (R., ul. [...]) został wymeldowany, gdyż lokal ten sprzedano. Obecnie zainteresowany przebywa w Domu dla Bezdomnych "[...]" w R. Schroniska, domy dla bezdomnych, noclegownie i inne podobne miejsca nie stanowią "lokalu mieszkalnego" w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Skoro miejscem ostatniego zameldowania G. G. na pobyt stały jest R., to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego jest Prezydent Miasta R. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia