Postanowienie NSA z 15 kwietnia 2011 r., I OW 8/11

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 15 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej

Sprawa

z wniosku Prezydenta Miasta Żory o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Żory a Wójtem Gminy Koźminek w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku w sprawie o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz L. H. postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Żory jako organ właściwy do rozpoznania wniosku w sprawie o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz L. H.

Skład

sędzia NSA Jolanta Rajewska przewodniczący, sprawozdawca
sędzia NSA Małgorzata Pocztarek
sędzia del. WSA Jolanta Rudnicka
asystent sędziego Katarzyna Myślińska protokolant

Uzasadnienie

Prezydent Miasta Żory wnioskiem z dnia 3 stycznia 2011 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość (określając go wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego) zaistniałego pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Koźminek w sprawie o ustalenie prawa L. H. do zasiłku pielęgnacyjnego.

Powyższy wniosek został złożony w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. Wójt Gminy Koźminek, działając na podstawie art.65 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, przekazał Prezydentowi Miasta Żory wniosek L. H., przebywającego w Wojewódzkim Zakładzie Opieki Psychiatrycznej w S. (gmina K.) w sprawie przyznania mu między innymi zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że z zebranych w sprawie informacji wynika, iż L. H. ostatnio był zameldowany na pobyt stały w Z., ul. [...]. W dowodzie osobistym wydanym przez Prezydenta Miasta Żory brak jest obecnie wpisu o miejscu zameldowania. Oznacza to, zdaniem Wójta Gminy Koźminek, że wnioskodawca jest osobą bezdomną. W takim przypadku, zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w sprawie właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby bezdomnej na pobyt stały.

Prezydent Miasta Żory nie podzielił powyższego stanowiska. Wskazał przy tym, że zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem rodzinnym. Zatem w sprawie ma zastosowanie ustawa o świadczeniach rodzinnych oraz akty wykonawcze do tej ustawy, a nie przepisy ustawy o pomocy społecznej. W myśl postanowień § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105 poz. 881 ze zm.) postępowanie w sprawie o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych-na wniosek osoby, która nie ma miejsca zamieszkania- wszczyna organ gminy lub miasta właściwy ze względu na miejsce jej czasowego pobytu. W związku z powyższym Prezydent Miasta Żory wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu o stwierdzenie nieważności postanowienia Wójta Gminy Koźminek z dnia [...] lipca 2010 r. Jednakże Kolegium postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. odmówiło wszczęcia postępowania nadzorczego, uznając, że organ nie jest uprawniony do złożenia takiego wniosku. Dlatego, zdaniem Prezydenta Miasta Żory, w sprawie niezbędne było złożenie wniosku o rozstrzygnięcie zaistniałego "sporu kompetencyjnego" przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W odpowiedzi na wniosek Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Koźminku podał, że L. H. do dnia 31 lipca 2010 r. przebywał w Wojewódzkim Zakładzie Opieki Psychiatrycznej w S. Po zakończeniu leczenia w tej placówce okresie od dnia 1 sierpnia 2010 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. wymieniony przebywał na terenie sąsiedniej gminy w Środowiskowym Domu Samopomocy w L. Od 1 września 2010 r nie ma o nim żadnych informacji, co pozwala domniemywać, że przebywa w dotychczasowym miejscu zamieszkania u swej rodziny. L. H. nie ubiegał się o żadne zasiłki od organów gminy K. Swe wnioski adresował do Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Pracownik GOPS w K. udzielał mu jedynie pomocy w przygotowaniu stosownych wniosków (także dotyczących umieszczenia go w ŚDS w L.) i na jego wyraźną prośbę wnioski te przekazywał Prezydentowi Miasta Żory. L. H. nigdy nie zamieszkiwał na terenie gminy K. i nie rozważał takiej możliwości także po zakończeniu leczenia psychiatrycznego w WZOP w S. Po pobycie w Środowiskowym Domu Samopomocy w L. zamierzał wrócić do rodziny zam. "w J.u- na terenie miasta Z.".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Sądy administracyjne rozpoznają, na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), spory o właściwość oraz spory kompetencyjne. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór o właściwość może toczyć się między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami odwoławczymi (art. 22 § 1 K.p.a.), natomiast spór kompetencyjny między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej (art. 22 § 2 K.p.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta Żory domagał się rozstrzygnięcia sporu w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Jego wniosek dotyczył w istocie nie sporu kompetencyjnego, w rozumieniu art. 22 § 2 K.p.a., lecz sporu o właściwość, o jakim mowa w art. 22 § 1 pkt1 K.p.a. Zatem Prezydent Miasta Żory błędnie w swym wniosku domagał się rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego, ale skoro wskazał właściwą podstawę prawną, wystąpienie to Naczelny Sąd Administracyjny uznał za wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między tym organem a Wójtem Gminy Koźminek.

Kwestia właściwości miejscowej w takich sprawach oraz w sprawach uprawnień do innych świadczeń rodzinnych uregulowana jest w art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 139, poz.992 ze zm.) oraz w § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.). Stosownie do tych przepisów, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia (art. 23 ust. 2 ustawy). W przypadku osoby, która nie ma miejsca zamieszkania, właściwą miejscowo jest gmina czasowego pobytu osoby składającej wniosek (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Wobec takiego uregulowania zagadnienia właściwości organów w pierwszej kolejności należy rozważyć, czy L. H., jako osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, posiada miejsce zamieszkania. Dopiero w przypadku stwierdzenia, iż nie posiada on miejsca zamieszkania konieczne byłoby ustalenie miejsca czasowego pobytu.

W pierwszym przypadku, skoro art. 23 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi o miejscu zamieszkaniu, a przy tym omawiana ustawa nie zawiera definicji tego pojęcia, to o właściwości organu powinny niewątpliwie decydować wymogi określone w art. 25 k.c. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której przebywa ona z zamiarem stałego pobytu. Z materiałów nadesłanych wraz z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu wynika, że L. H. nie ma adresu, pod którym byłby zameldowany przed umieszczeniem w Wojewódzkim Zakładzie Opieki Psychiatrycznej w S. Jednakże brak adresu zameldowania nie oznacza jeszcze, że nie posiada on miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Oczywistym jest, że miejscem zamieszkania nie jest gmina K., skoro L. H. przebywał w S. wyłącznie w czasie leczenia szpitalnego i nigdy nie przejawiał woli, zamiaru stałego pobytu na terenie tej gminy. Natomiast brak jest podstaw uzasadniających twierdzenie, że miejscem zamieszkania L. H. nie są Z. W tym mieście był bowiem zameldowany do dnia 13 sierpnia 2008 r. Mimo informacji o wymeldowaniu z Osiedla [...] w Z. nie ma jakichkolwiek danych świadczących o tym, że L. H. rzeczywiście opuścił to miasto. Należy mieć również na uwadze fakt, że wymieniony po zakończeniu leczenia szpitalnego deklarował powrót do tej miejscowości i do tamtejszego organu złożył wnioski o przyznanie mu świadczeń, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, co wskazuje, że centrum jego aktywności życiowej nadal koncentrowało się w mieście Z. Wobec tego należy wyprowadzić wniosek, że miejscem, w którym L. H. przebywał z zamiarem stałego pobytu przed rozpoczęciem leczenia były Żory. Fakt, że został umieszczony w Wojewódzkim Zakładzie Opieki Psychiatrycznej w S. nie oznacza, że wymieniony stał się osobą, która nie ma miejsca zamieszkania, we wskazanym znaczeniu. Zatem brak jest podstaw, aby właściwość organu ustalać na podstawie § 10 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia.

W tej sytuacji właściwość organu należało ustalić zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co skutkowało wskazaniem, jako właściwego do rozpatrzenia sprawy, Prezydenta Miasta Żory.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w związku z art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a. orzekł jak w sentencji