Postanowienie NSA z 25 kwietnia 2018 r., I OW 8/18

Wydany

25 kwietnia 2018 r.

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 25 kwietnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej

Skład

Sędzia NSA Marek Stojanowski przewodniczący
Sędzia NSA Jolanta Rudnicka
Sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski sprawozdawca

Sprawa

sprawy z wniosku Burmistrza Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy skierowania M. K. do domu pomocy społecznej postanawia wskazać Burmistrza Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie.

Uzasadnienie

I OW 8/18

Burmistrz Miasta [...], działając na podstawie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta [...], a Prezydentem Miasta [...], przez wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego do rozpoznania sprawy skierowania M. K. do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że M. K. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. Jego opiekunem prawnym, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] października 2017 r., jest P. W., zamieszkały w [...], przy ulicy [...] 5/29, który nie jest z nim spokrewniony.

Organ wskazał także, że postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. Sąd Rejonowy dla [...] w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich zezwolił na umieszczenie M. K. w domu pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Filia [...] w [...], z uwagi na brak miejsc w domu pomocy społecznej na terenie [...], skontaktował się z opiekunem prawnym M. K. i poinformował go o możliwości umieszczenia podopiecznego w domu pomocy społecznej poza [...]. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej [...] poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], aby Ośrodek w [...] wydał decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej M. K., ponieważ miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego znajduje się w [...]. Umieszczenie podopiecznego wymaga szybkiego działania, ponieważ mieszka on z matką, która stosuje przemoc wobec rodziny i wobec samego podopiecznego. Z wywiadu z opiekunem prawnym wynika, że M. K. od dzieciństwa zamieszkuje w Krakowie. Tam koncentruje się jego ośrodek życiowy, najbliższa rodzina - babcia, z którą podopieczny mieszka i siostra, która deklaruje pomoc dla brata. W [...] podopieczny uczęszcza również na Warsztaty Terapii Zajęciowej, korzysta z opieki lekarskiej, spotyka się z przyjaciółmi, koleżankami i kolegami, z którymi ma bliskie relacje. Życie religijne podopiecznego również koncentruje się w [...]. Opiekun prawny potwierdził, że podopieczny jest samodzielny, sam dojeżdża na Warsztaty Terapii Zajęciowej. Opiekun oświadczył, że przeniesienie miejsca zamieszkania M. K. poza obręb miasta [...] grozi podopiecznemu społeczną degradacją.

Burmistrz Miasta [...] wskazał, że zgodnie z art. 54 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), dalej u.p.s., osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę tę kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Z kolei właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 1 u.p.s.).

Burmistrz Miasta [...] uznał, że ustalając organ właściwy do rozpoznania sprawy należy wziąć pod uwagę miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia, a nie miejsce zamieszkania jej opiekuna. To bowiem gmina miejsca zamieszkania beneficjenta winna ponosić wydatki na jego świadczenia, a co ważniejsze w stanie faktycznym niniejszej sprawy wyrwanie podopiecznego z jego dotychczasowego środowiska będzie działaniem na jego niekorzyść. Przy stopniu upośledzenia podopiecznego najważniejszym czynnikiem jest integracja ze środowiskiem, wprowadzająca poczucie bezpieczeństwa i przynależności, pozwalająca mu na rozwój i utrzymanie już wypracowanych i nauczonych zachowań - oderwanie go od najbliższej rodziny i bliskich mu osób oraz umiejscowienie w domu pomocy społecznej oddalonym od jego ośrodka życiowego byłoby decyzją niespełniającą założeń u.p.s.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Prezydent Miasta [...] wniósł o wskazanie, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Miasta [...].

Organ podniósł, że w sprawie dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej właściwą do jej rozstrzygnięcia będzie zawsze gmina miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej, co wynika z art. 59 ust. 1 w związku z art. 101 ust. 1 u.p.s.

W sprawach dotyczących rozstrzygania sporów o właściwość miejscową, wychodząc z nasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 k.c., w myśl którego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jednakże w sytuacji, gdy dana osoba ma ustanowioną opiekę, to miejscem jej zamieszkania jest miejsce zamieszkania opiekuna, na co wprost wskazuje art. 27 k.c.

Całkowicie ubezwłasnowolniony M. K. ma ustanowionego opiekuna prawnego w osobie P. W., zamieszkałego w [...], ul. [...] 5/29. Zatem przez pojęcie "miejsca zamieszkania" w przedmiotowej sprawie należy rozumieć gminę, na terenie której zamieszkuje P. W. - opiekun prawny całkowicie ubezwłasnowolnionego M. K. W tej sytuacji organem właściwym to rozpoznania sprawy jest Burmistrz Miasta [...] jako organ gminy właściwej według miejsca zamieszkania P. W. - opiekuna prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta [...], a Prezydentem Miasta [...] jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy skierowania M. K. do domu pomocy społecznej.

Stosownie do art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).

Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" i w tej kwestii należy odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego, co wynika z utrwalonego orzecznictwa. Przepis art. 25 k.c. przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej nakazuje rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. W powyższy sposób ustala się jednak miejsce zamieszkania osoby fizycznej mającej pełną zdolność do czynności prawnych. Natomiast w przypadku osób całkowicie ubezwłasnowolnionych art. 27 k.c. reguluje tę kwestię odmiennie. O miejscu zamieszkania takich osób przesądza bowiem miejsce zamieszkania ich opiekuna prawnego. Skoro tak, to mając również na uwadze treść art. 59 ust. 1 u.p.s., należy przyjąć, że do wydania decyzji o skierowaniu osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej do domu pomocy społecznej oraz ustaleniu opłat za pobyt w tego rodzaju placówce organem właściwym jest organ gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego w dniu kierowania do domu pomocy społecznej.

Bezsporne jest, że P. W. został ustanowiony opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionego M. K. - postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] października 2017 r. P. W. zamieszkuje w [...], przy ul. [...] 5/29. W takiej sytuacji o miejscu zamieszkiwania osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie w sensie prawnym nie decyduje jego wola, ani miejsce jego faktycznego pobytu, a miejsce zamieszkania opiekuna prawnego. Istotne z punktu widzenia spornego w tej sprawie zagadnienia jest więc miejsce zamieszkania opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie w chwili obecnej. Podnoszone we wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość okoliczności dotyczące tego, gdzie koncentrują się sprawy życiowe osoby ubezwłasnowolnionej, nie są aktualnie relewantne, skoro decydujące znaczenie ma aktualny stan faktyczny i prawny. Regułą jest uwzględnianie okoliczności istniejących w dacie orzekania przez organy administracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 8 lutego 2018 r., I OW 210/17).

Skoro zatem istotny jest aktualny stan faktyczny związany z zamieszkiwaniem opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionego M. K. w [...], to organem właściwym do rozpoznania sprawy jego skierowania do domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta [...].

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.