Uzasadnienie
Burmistrz Gminy i Miasta [...], wnioskiem z dnia 9 stycznia 2019 r. (data wpływu) wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, jaki zaistniał pomiędzy organem wnioskującym a Wójtem Gminy w [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku pedagoga szkolnego z Zespołu Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w [...] o przyznanie pomocy w postaci bezpłatnego dożywiania wychowanka w/w placówki – D.K., poprzez wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy [...], jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że D.K. jest zameldowany na pobyt stały w [...] przy ul. [...]. Jednocześnie jest on od dnia 1 września 2017r jest wychowankiem Młodzieżowego Ośrodka [...] w [...]. Wcześniej zaś przebywał w Domu Dziecka w [...], który opłacał w/w posiłki do czasu ukończenia 18 roku życia.
Zdaniem organu wnioskującego, z uwagi na treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm. dalej: "u.p.s.) w zw. z art. 25 kodeksu cywilnego, decydujące znaczenie w niniejszym przypadku ma ustalenie miejsca zamieszkania D. K., a którym nie jest jego aktualne miejsce pobytu. W/W przebywa bowiem jedynie tymczasowo w MOS w [...] w [...], gdyż placówka ta jest jedynie miejscem, które podczas nauki daje możliwość przebywania w niej, jednak nie spełnia ona podstawowych warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a zatem nie stanowi centrum życiowego wychowanka. Organ wnioskujący podkreślał zatem w szczególności, że lokal w którym D.K. się znajduje, nie jest lokalem mieszkalnym - w rozumieniu art. 2 ust, 1 pkt 4 ustawy z 21.06.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1234),
Zdaniem organu wnioskującego, D.K. winien być uznany za osobę bezdomną - w rozumieniu art. 101 ust. 2 u.p.s., gdyż nie zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym a jest zameldowany na stałe w takim lokalu, choć – z przyczyn obiektywnych - nie ma możliwości w nim zamieszkiwania.
W rezultacie, w ocenie organu wnioskującego, właściwym do rozstrzygnięcia opisanego na wstępie wniosku był Wójt Gminy [...] na terenie której D. K. jest na stałe zameldowany.
W odpowiedzi na wniosek, organ uczestniczący w postępowaniu - Wójt Gminy [...] wnosił o wskazanie Burmistrza Gminy i Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie.
W uzasadnieniu stanowiska zwracał uwagę, że po myśli art. 25 k.c., regulującego pojęcie miejsca zamieszkania, można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby dorosłej.
Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, uczestnik postępowania twierdził zatem, że D. K. od 2012 r. przebywał w Domu Dziecka w [...], a następnie od 2017 r. przebywa w [...], gdzie kontynuuje naukę i zamieszkuje w [...]. Tam mieści się jego centrum życiowej działalności. Od momentu umieszczenia go najpierw w domu dziecka nigdy nie przyjeżdżał do [...] zatem nie jest z tą miejscowością w żaden sposób związany, tym bardziej, że na jej terenie nie zamieszkuje nikt z jego rodziny.
Jednocześnie Wójt Gminy [...] zwracał uwagę na możliwość ustalenia właściwości miejscowej organu w tej sprawie w oparciu o art. 101 ust. 3 u.p.s. podkreślając szczególny charakter tego przypadku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne rozpoznają - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 20 18 r. poz. 1302 ze zm.) zwaną dalej "p.p.s.a.", spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Jednocześnie - zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w cytowanym wyżej artykule.
Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy [...] a Wójtem Gminy [...] jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie rozpoznania wniosku pedagoga szkolnego z Zespołu Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w [...] o przyznanie pomocy w postaci bezpłatnego dożywiania wychowanka w/w placówki – D. K..
Wspomniany wyżej wniosek miał swoje oparcie w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ponieważ ustawa ta nie zawiera legalnej definicji pojęcia miejsca zamieszkania, to z tego powodu, zastosowanie w tej mierze znajdują przepisy kodeksu cywilnego. W analizowanej sytuacji istotna była zatem treść przepisu art. 25 k.c., który przewiduje, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, na który składają się dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania - corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu - animus). W świetle powyższego, generalnie decydujące znaczenie dla ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia w postaci bezpłatnego dożywiania ma określenie miejsca zamieszkania osoby, której wniosek ten dotyczy.
Powyższe, w realiach rozpoznawanej sprawy, nie miało jednak racji bytu, gdyż z ustaleń organu wnioskującego wynikało, że D.K. jest obecnie istotnie osobą bezdomną, która aktualnie jedynie przebywa w [...] w [...] w [...]. Podkreślenia bowiem w tym miejscu wymaga, że placówka ta jest jedynie miejscem, które podczas nauki wychowanka umożliwia mu całodobowe przebywanie na jej terenie. Związku z tym nie można mówić w tym wypadku, że D. K. zajmuje lokal mieszkalny w [...] - w rozumieniu ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. 2018 r. poz. 1234). Po myśli zaś art. 6 pkt 8 u.p.s., zawierającego legalną definicja bezdomności, jako osobę bezdomną traktuje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym - w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Tym niemniej, pomimo faktu, że D. K. był osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym, która posiadała stałe zameldowanie na terenie Gminy [...], organem właściwym w sprawie przyznania mu pomocy w formie bezpłatnego dożywiania był Burmistrz Gminy i Miasta [...]. W rozpoznawanym stanie faktycznym miał bowiem zastosowanie przepis art. 101 ust. 3 u.p.s., który stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...) właściwa miejscowo jest gmina pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
D. K., urodzony dnia 28 października 2000 r. jest uczniem w klasie Branżowej Szkoły Zawodowej I stopnia w [...] w [...], na terenie tej placówki stale, przez całą dobę przebywa. Tu realizuje się jego aktywność życiowa, gdyż nie posiada lokalu mieszkalnego i wniosek o udzielenie mu pomocy złożył pedagog tej placówki. Ponadto kwestia dożywiania młodzieży jest z całą pewnością okolicznością, która musi być traktowana jako niecierpiąca zwłoki.
Z tych względów, z mocy powołanych wyżej przepisów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.