Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.K. o przyznanie zasiłku okresowego oraz celowego na zakup leków.
W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że w Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], pismem z dnia 20 stycznia 2023 r. przekazał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (gmina wiejska) do załatwienia wniosek M. K. z dnia 18 stycznia 2023r. o przyznanie zasiłku okresowego oraz celowego na zakup lekarstw, uznając ww. za osobę bezdomną i wskazując adres ostatniego stałego zameldowania wnioskodawcy w [...] przy ul. [...]. Ponieważ ul. [...] w [...] leży w granicach administracyjnych miasta [...], Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] uznał się za niewłaściwy w sprawie i zawiadomieniem z dnia 27 stycznia 2023 r. przekazał wniosek do załatwienia Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w [...] (gmina miejska). Prezydent Miasta [...] nie uznał się jednak właściwym w sprawie i podnosił, że we wniosku z dnia 18 stycznia 2023 r. M. K. wskazał jako swój adres zamieszkania, [...], ul. [...]. Ten sam adres zamiekszania zainteresowany podał również podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 stycznia 2023 r. przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], wskazując dodatkowo, że ponosi wydatki związane z czynszem za wynajem lokalu pod tym adresem w kwocie 400 zł.
Organ wnioskujący wskazał ponadto, że z uwagi na wątpliwości dotyczące miejsca zamieszkania i centrum życiowego wnioskodawcy, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], pismem z dnia 7 lutego 2023 zwrócił się z prośbą do OPS w [...] o uzupełnienie dokumentacji. W odpowiedzi OPS w [...] nadesłał oświadczenie wnioskodawcy z dnia 15 lutego 2023 r., z którego wynika, że zajmuje on lokal w Motelu przy ul. [...] w miejscowości [...], choć bez umowy najmu, za który płaci 400 zł. Jednocześnie zainteresowany podał też, że zamieszkuje w [...] od dnia 25 września 2021 r. zaś pod adresem przy ul. [...] przebywa od dnia 1 września 2022 r. Jednocześnie oświadczył również, że w [...] przebywa z zamiarem stałego pobytu i z tą miejscowością wiąże swoje centrum życiowe.
Ponadto z nadesłanego przez OPS w [...] pisma z dnia 15 lutego 2023 r. wynika, iż M. K. jest pacjentem zdeklarowanym w POZ w [...] w Przychodni [...] przy ul. [...].
Mając na uwadze powyższe, organ wnioskujący wskazał, że z materiału dowodowego jednoznaczenie wynika, iż M. K. nie jest w żaden sposób związany z [...], zaś jego głównym ośrodkiem życiowym jest [...], gdzie przebywa z zamierem stałego pobytu.
W związku z tym Prezydent Miasta [...] wnosił o wskazanie Burmistrza [...] jako organ właściwy w sprawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz [...] wnosił o wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy do rozpoznania wniosku M. K., podnosząc, że jest on osobą bezdomną, co uzasadnia ustalenie właściwości organu w oparciu o art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie oba organy administracji uczestniczące w sporze uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku M. K. o przyznanie zasiłku okresowego oraz celowego na zakup leków.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej jako "u.p.s."), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
W ocenie składu orzekającego, w rozpoznawanej sprawie zastosowanie winien mieć art. 101 ust. 2 u.p.s. Ustalony stan faktyczny sprawy wskazuje bowiem, iż wnioskujący o udzielenie pomocy społecznej jest osobą bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Cytowany przepis przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
W niniejszej sprawie niesporne jest, że M. K. nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały (ostatni adres zameldowania: ul. [...]). Z oświadczeń wnioskującego o udzielenie pomocy społecznej wynika zaś, iż od dnia 1 września 2022 r. przebywa on w motelu znajdującym się w miejscowości [...] przy ul. [...], gdzie - na podstawie ustnej umowy z właścicielem obiektu - wynajmuje jeden pokój, za który uiszcza opłatę w wysokości 400 zł miesięcznie.
W tej sytuacji istotne zatem, z punktu wiedzenia oceny przesłanek uznania M. K. za osobę bezdomną, jest ustalenie, czy miejsce jego aktualnego pobytu można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 87/19; postanowienie NSA z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt I OW 31/21; postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 10/21, postanowienie NSA z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt I OW 175/21).
Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzić należy, że M. K., w dacie wystąpienia przez Prezydenta Miasta [...] z wnioskiem o rozstrzygnięcie niniejszego sporu, nie zamieszkiwał w żadnym lokalu mieszkalnym, gdyż - jak wyżej to wyjaśniono – pokój znajdujący się w motelu nie mógł być uznany za taki lokal.
W konsekwencji, skoro ubiegający się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej nie mieszkał w lokalu mieszkalnym i nie był nigdzie zameldowany na pobyt stały, to należało uznać go za osobę bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
Dodać przy tym trzeba, że na powyższą ocenę nie mogły wpływać okoliczności podnoszone we wniosku a dotyczące deklarowanego przez zainteresowanego zamiaru stałego pobytu w [...]. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się bowiem, iż skoro w przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania, to tym samym nie bada się w takiej sytuacji zamiaru danej osoby co do chęci jej stałego pobytu, ale ustala się jej status i określa gminę jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (postanowienie NSA z dnia 30 grudnia 2015, sygn. akt I OW 208/15, postanowienie NSA dnia z 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OW 256/16, postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I OW 153/21).
W ocenie składu orzekającego – wbrew twierdzeniom organu wnioskującego - w sprawie nie wystąpiły przy tym żadne okoliczności, o których mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s., uzasadniające wskazanie organu właściwego ze względu na miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Z tych też powodów - zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. – należało przyjąć, iż właściwym do rozpoznania wniosku M. K. o przyznanie zasiłku okresowego oraz celowego na zakup leków jest organ gminy ostatniego jego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. Prezydent Miasta [...].
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.