Uzasadnienie
Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gołańczy, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Gołańcz, wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2015 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Lubska w sprawie dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej dla małoletniego P.K.
W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że postanowieniem z dnia 19 marca 2015r. sygn. akt III Nsm 119/15/2 Sąd Rejonowy w Wągrowcu wszczął postępowanie o zmianę opiekunów prawnych dla małoletniego P.K. i udzielił zabezpieczenia na czas trwania postępowania poprzez zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 sierpnia 2006 r. w sprawie III RNsm 451/06 przez: rozwiązanie rodziny zastępczej dla małoletniego P.K. i zarządzenie umieszczenia małoletniego w domu pomocy społecznej. Postanowienie powyższe zostało, celem jego wykonania, przekazane do gminy Lubsko, w której małoletni się urodził i był ostatnio zameldowany na pobyt stały. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubsku, powołując się na upoważnienie Burmistrza Lubska, skierował małoletniego do Domu Pomocy Społecznej [...] oraz decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] ustalił opłaty za pobyt małoletniego w wymienionym ośrodku. Na podstawie powyższych decyzji małoletniego umieszczono we wskazanej placówce. Decyzjami z dnia [...] marca 2015 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubsku, powołując się na upoważnienie Burmistrza Lubska, uchylił poprzednio wydane decyzję kierującą i decyzję ustalającą opłatę za pobyt małoletniego w domu pomocy społecznej. W podstawie decyzji uchylających organ wskazał m. in. na art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej u.p.s.) oraz art. 163 k.p.a. W uzasadnieniu przedmiotowych decyzji brak jest natomiast rozważań prawnych, wyjaśniających podstawy prawne działania organu. Pismem z dnia 24 marca 2015 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubsku działając z upoważnienia Burmistrza Lubska, przekazał wymienione wyżej postanowienie Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 19 marca 2015 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gołańczy. W piśmie wskazano, że to Burmistrz Miasta i Gminy Gołańcz jest organem właściwym w przedmiotowej sprawie, z uwagi na miejsce zamieszkania dotychczasowych opiekunów prawnych małoletniego. Zdaniem wnioskodawcy to Burmistrz Lubska, wobec wydania decyzji kierującej do domu pomocy społecznej, pozostaje właściwy do wydania decyzji w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej dla małoletniego.
W odpowiedzi na wniosek Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubsku, działając z upoważnienia Burmistrza Lubska, wskazał, że decyzje z dnia 20 marca 2015 r. wydane zostały "pod presją czasu". Podkreślił, że sprawa była bardzo pilna i wymagała w tym dniu natychmiastowego umieszczenia małoletniego w odpowiednim ośrodku. Wyjaśnił, że wcześniej koszty pobytu małoletniego w rodzinie zastępczej ponosiło Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Żarach, co potwierdzałoby iż gminą właściwą do wydania przedmiotowych decyzji jest Gmina Lubsko. Organ wyjaśnił, że przedmiotowe decyzje były jedynie wykonaniem postanowienia Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 19 marca 2015 r. W chwili skompletowania odpowiednich dokumentów organ uzyskał informacje, że małoletni nie posiada stałego meldunku, zameldowany jest czasowo (do dnia 1 czerwca 2016 r.) we wsi T., gmina Gołańcz, oraz że opiekun prawny małoletniego zamieszkuje we wsi T., gmina Gołańcz. Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie zaś z art. 27 K.c. miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Ponieważ opiekun prawny małoletniego zamieszkuje na terenie Gminy Gołańcz to w konsekwencji Burmistrz Miasta i Gminy Gołańcz jest organem właściwym do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej dla małoletniego P.K.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.)). Przez spór o właściwość należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość między Burmistrzem Miasta i Gminy Gołańcz a Burmistrzem Lubska. Żaden bowiem z organów znajdujących się w sporze nie chce uznać się za rzeczowo właściwy do rozpoznania sprawy o skierowanie małoletniego P.K. do domu pomocy społecznej i ustalenie opłaty za jego pobyt w domu pomocy społecznej.
Pomiędzy organami nie ma sporu co do tego, że decyzje Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubsku z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie skierowania małoletniego P.K. do domu pomocy społecznej i ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostały wyeliminowane z obrotu prawnego ostatecznymi decyzjami tegoż kierownika z dnia [...] marca 2015 r. Te ostateczne decyzje nie zostały wzruszone. Zatem należy uznać, że kwestia skierowania małoletniego do domu pomocy społecznej i ustalenia opłaty za jego pobyt w domu pomocy społecznej nie jest uregulowana przez organ administracji w przewidzianej prawem formie.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej przepisem określającym właściwość miejscową gminy jest art. 101 ust. 1 u.p.s. Z przepisu tego jasno wynika, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ponieważ cytowana ustawa nie wyjaśnia w żaden sposób jak należy rozumieć pojęcie "miejsca zamieszkania" to niezbędnym jest zastosowanie w tym zakresie przepisów Kodeksu cywilnego. Jako miejsce zamieszkania osoby fizycznej Kodeks cywilny rozumie miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 K.c.). Dodatkowo Kodeks cywilny zawiera także przepisy określające miejsce zamieszkania osób znajdujących się w sytuacjach szczególnych, w tym art. 27 K.c., który ma zastosowanie w sytuacji ustanowienia opieki dla osoby małoletniej, gdy żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani; gdy rodzicom nie przysługuje władza rodzicielska; gdy została im zawieszona władza rodzicielska; gdy rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej; gdy rodzice wyrazili zgodę na przysposobienie dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającej oraz gdy oboje rodzice nie żyją. Zgodnie z cytowanym przepisem miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.
W niniejszej sprawie aby możliwe było ustalenie organu właściwego do rozpoznania sprawy o skierowanie małoletniego do domu pomocy społecznej i ustalenie opłaty za jego pobyt niezbędnym jest ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2011 r. sygn. akt III Nsm245/11/2 Sąd Rejonowy w Wągrowcu ustalił M.S. i G.S. opiekunami prawnymi małoletniego P.K. Oboje opiekunowie prawni zamieszkują we wsi T., gmina Gołańcz. Podkreślić należy, że postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r. sygn. akt III Nsm 119/15/2 Sąd Rejonowy w Wągrowcu wszczął postępowanie o zmianę opiekunów prawnych i udzielił zabezpieczenia na czas trwania postępowania poprzez rozwiązanie rodziny zastępczej oraz zarządził umieszczenie małoletniego w domu pomocy społecznej, jednakże w postanowieniu tym Sąd nie dokonał zmiany opiekunów prawnych. Zatem, stosownie do art. 27 K.c., uznać należy że miejscem zamieszkania małoletniego jest miejsce zamieszkania jego dotychczasowych opiekunów, czyli T., gmina Gołańcz. W konsekwencji, zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. to Burmistrz Miasta i Gminy Gołańcz jest organem właściwym do wydania odpowiednich decyzji w sprawie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.