Uzasadnienie
Prezydent Miasta Gdańska reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku, wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2016 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Gdańsk a Powiatem Słupskim przez wskazanie Powiatu Słupskiego jako powiatu właściwego w przedmiocie ponoszenia miesięcznych wydatków na utrzymanie małoletniej J.C. w rodzinie zastępczej pełniącej funkcje pogotowania rodzinnego Gdańsku.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 18 stycznia 2014 r. dzieci, J.C. i D.C., zostały umieszczone w pogotowiu rodzinnym w Gdańsku. Organ wyjaśnił, że nieznane jest miejsce pobytu matki dzieci, a jej ostatnim adresem zameldowania był Gdynia. Wskazał także, że niemożliwe było ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania dzieci przed umieszczeniem ich w pieczy zastępczej. Jednocześnie z ustaleń organu wynika, że małoletnia J.C. była zameldowana od 26 listopada 2010 r. do co najmniej listopada 2015 r. w J. na terenie Powiatu Słupskiego, co potwierdza pismo Urzędu Gminy Słupsk z dnia 2 listopada 2015 r., stanowiące zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania małoletniej. Prezydent Miasta Gdańska wskazał, że stosownie do art. 191 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575 z późn. zm.), jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania. Tym samym organ uznał, że właściwym w sprawie będzie Powiat Słupski i przesłał drogą elektroniczną do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Słupsku projekt porozumienia w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu w pieczy zastępczej i wysokości poniesionych wydatków. W odpowiedzi z dnia 25 lutego 2016 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Słupsku odmówiło zawarcia porozumienia i poniesienia przedmiotowych wydatków.
W odpowiedzi na wniosek Zarząd Powiatu Słupskiego reprezentowany przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Słupsku wniósł o oddalenie wniosku ewentualnie wskazanie jako właściwego Miasta Gdańska. Jednocześnie, wskazano, że czynność materialno - techniczna zameldowania J.C., dokonana w dniu 26 listopada 2010 r., została anulowana decyzją Wójta Gminy Słupsk z dnia 21 marca 2016 r. Nie można więc uznać, że małoletnia zameldowana była na terenie Powiatu Słupskiego. W ocenie organu w niniejszej sprawie zastosowanie będzie miał art. 191 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Ponieważ w niniejszej sprawie o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej orzekł sąd mający siedzibę w Gdańsku, to właściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej jest Miasto Gdańsk.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał co następuje:
Stosownie do treści art. 191 ust. 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej "w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego". Zaś z treści art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. wynika, że spory o właściwość rozstrzyga między organami jednostek samorządu terytorialnego wspólny dla nich organ wyższego stopnia a w razie braku takiego organu – sąd administracyjny. Podmioty będące w sporze w rozpoznawanej sprawie nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej p.p.s.a.)). Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, kiedy każdy z organów uważa się za niewłaściwy. Z takim sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej kompetencji do ponoszenia wydatków za pobyt J.C. rodzinie zastępczej pełniącej funkcje pogotowania rodzinnego. Z powyższych regulacji wynika, że właściwy do rozpoznania przedmiotowego sporu jest Naczelny Sąd Administracyjny.
Stosownie do art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 cytowanej ustawy).
W przedmiotowej sprawie, jak wskazał wnioskodawca, nie można ustalić w jakim miejscu małoletnia zamieszkiwała przed umieszczeniem jej w pieczy zstępczej. W myśl art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Niemożliwe jest jednak ustalenie miejsca zamieszkania matki małoletniej. Jak podkreślono we wniosku posiadane informacje (między innymi adresy zamieszkania wskazywane w książęce zdrowa dziecka) nie są wystarczające do określenia ostatniego miejsca zamieszkania małoletniej, a raczej zdają się wskazywać na dość częste zmiany adresu przez matkę małoletniej.
Jednocześnie w sprawie brak jest informacji o ostatnim miejscu zameldowania małoletniej. Bowiem decyzją Wójta Gminy Słupsk z dnia 21 marca 2016 r. anulowana została czynność materialno - techniczna z dnia 26 listopada 2010 r. zameldowania J.C. w miejscowości J. W rezultacie nie można uznać, że teren powiatu słupskiego był ostatnim miejscem zameldowania małoletniej.
W konsekwencji, skoro niemożliwym jest ustalenie ostatniego, przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, miejsca zamieszkania małoletniej oraz jej ostatniego miejsca zameldowania, to zgodnie z powołanym wyżej art. 191 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Ponieważ w niniejszej sprawie postanowienie o umieszczeniu J.C. w pieczy zstępczej wydane zostało przez Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku, to powiatem właściwym do ponoszenia przedmiotowych wydatków jest Miasto Gdańsk (miasto na prawach powiatu).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 191 ust. 3 i 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., wskazał Miasto Gdańsk jako właściwe w sprawie.