Uzasadnienie
Burmistrz S. (dalej: Burmistrz) wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2018 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Wojewodą Podkarpackim (dalej: Wojewoda) w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosków strony – M. K., dotyczących zasiłku rodzinnego oraz świadczenia wychowawczego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu [...] grudnia 2017 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na jedynego syna, wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla syna oraz wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Strona wskazała, że jest po separacji, ojciec dziecka przebywa za granicą, lecz nie zna jego miejsca pobytu.
Podniesiono dalej, że z treść art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.) wynika, że w przypadku, gdy osoba lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. Analogiczną regulację zawiera art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) odnośnie zasiłku rodzinnego. Mając na uwadze powołane przepisy Burmistrz przekazał wniosek strony o świadczenie wychowawcze oraz wniosek o zasiłek rodzinny Wojewodzie.
W związku ze zwrotem ww. wniosków przez Wojewodę, Burmistrz zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wskazując, że z przekazanych dokumentów nie wynika aby Wojewoda wszczął jakiekolwiek postępowanie lub podjął inne czynności celem dokonania ustaleń dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W odpowiedzi na wniosek Wojewoda wskazał, że to organ przyjmujący wniosek winien bezwzględnie ustalić pełny adres zamieszkania członka rodziny poza granicami Polski. Brak dokonania takich ustaleń przez Burmistrza uniemożliwia Wojewodzie ustalenie, czy w danej sytuacji mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co za tym idzie uniemożliwia to Wojewodzie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie jego właściwości oraz wystąpienia do instytucji zagranicznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem, a Wojewodą jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosków strony o przyznanie świadczenia rodzinnego oraz świadczenia wychowawczego. Z treści tych wniosków wynika wprost, że były mąż strony mieszka na terenie Niemiec.
Z treści art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. Art. 4 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Analogiczną treść do. art. 16 ust. 1 ww. ustawy, zawiera przepis art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając na uwadze treść ww. przepisów, organ zobowiązany był do przekazania sprawy właściwemu wojewodzie, co nastąpiło w dniu [...] stycznia 2018 r.
Z literalnego brzmienia art. 16 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 23a ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że chodzi o "przekazanie" wniosku. Przekazanie wniosku oznacza, że to wojewoda staje się organem właściwym dla dalszego procedowania sprawy, podejmuje czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia, w końcu też to właśnie wojewoda wydaje ewentualnie decyzję w przedmiocie ustalenia praw do świadczenia, jeżeli przepisy o koordynacji znajdą zastosowanie. Jedynie, gdy podjęte przez wojewodę czynności doprowadzą do ustalenia, że w sprawie nie mogą być zastosowane przepisy o koordynacji, organ ten przekazuje sprawę organowi właściwemu według zasad ogólnych, co wynika z art. 16 ust. 8 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 23a ust. 7 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Powyższe oznacza, że z chwilą przekazania sprawy przez organ właściwy tj. wójta, burmistrza, prezydenta miasta, wojewoda przejmuje wszelkie obowiązki związane z prowadzeniem sprawy.
Na marginesie należy podkreślić, że powołane przez Wojewodę w niniejszej sprawie wytyczne Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2018 r. nie stanowią źródła obowiązującego prawa w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP i nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązującymi przepisami prawa. Treść obowiązujących przepisów prawa nie nasuwa wątpliwości, że w przedstawionym stanie faktycznym organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego oraz wniosku o świadczenie wychowawcze, jest Wojewoda Podkarpacki.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.