Uzasadnienie
Działający z upoważnienia Wójta Gminy Joniec - Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jońcu wnioskiem z dnia 8 czerwca 2009 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Wójtem Gminy Joniec a Prezydentem Miasta Krakowa, w sprawie z wniosku J. S. o przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego i gorącego posiłku.
W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że podanie w sprawie tak określonego świadczenia pomocy społecznej wpłynęło do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie, jednak organ ten postanowieniem z dnia 26 maja 2009r. przekazał sprawę według właściwości Kierownikowi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jońcu. Tymczasem ustalenia dokonane na podstawie wywiadu środowiskowego wykazały, że J. S. od wielu lat przebywa i funkcjonuje w środowisku krakowskich bezdomnych; mieszka w altanie działkowej w pobliżu centrum handlowego [...] w Krakowie. Także w Krakowie korzysta z bieżących usług zdrowotnych świadczonych przez lekarzy dla bezdomnych. Na obszarze działania Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jońcu (w miejscowości A., w Gminie Joniec) J. S. był zameldowany w latach 1983-1990, mieszkając u swojej siostry. Wymeldowano go jednak z tego adresu i na stałe opuścił tę miejscowość.
W ocenie wnioskującego organu, faktyczne przebywanie strony w Krakowie powoduje, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie jest właściwy do rozpatrzenia całego podania. Obydwa świadczenia objęte podaniem (zasiłek okresowy i prawo do gorącego posiłku) należą do świadczeń przyznawanych w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby, o których mowa w art. 101 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), a to oznacza, że właściwość organu należy ustalić ze względu na miejsce pobytu osoby ubiegającej się w rozumieniu art. 101 ust. 3 tej ustawy, z uwagi na szczególną sytuację bytową strony; strona – z racji choroby i niezdolności do pracy oraz braku mieszkania – może egzystować tylko dzięki bieżącym świadczeniom z pomocy społecznej. Na tej odstawie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jońcu wniósł o wskazanie, jako organ właściwy, Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie.
W odpowiedzi na wniosek pełnomocnik Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie domagał się wskazania, jako organu właściwego do załatwienia sprawy zainicjowanej podaniem J. S., Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jońcu. W uzasadnieniu podniesiono, że rozstrzygającym dla ustalenia właściwości organu jest miejsce ostatniego zameldowania w rozumieniu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Strona nie wykazała aby posiadała miejsce zamieszania w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i art. 25 k.c.; jest osobą bezdomną i można aktualnie ustalić gminę, w której była ostatnio (w roku 1990) zameldowana na pobyt stały. W Krakowie J. S. przebywa "w warunkach niemieszkalnych" i nie wyraził woli rezygnacji z usług Ośrodka w Jońcu. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie częściowo uwzględnił podanie i – uznając się za właściwy w sprawie przyznania gorącego posiłku – udzielił tego świadczenia.
Przyjął jednak, że w zakresie drugiej z form żądanej przez stronę pomocy, nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przenoszący właściwość na organ miejsca pobytu strony, o jakim mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
właściwym do załatwienia sprawy z wniosku J. S. w zakresie obejmującym prośbę o przyznanie zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta Krakowa.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że sprawa sporu o właściwość obejmuje w badanym przypadku tylko tytuł do załatwienia tej części podania J. S., która dotyczy żądania przyznania zasiłku okresowego. W pozostałym zakresie, obejmującym żądanie przyznania pomocy w postaci ciepłego posiłku, organ do którego zwróciła się strona (Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie) uznał się za właściwy i uwzględnił podanie (k. nr 10 akt sądowych). W tym zakresie Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie przyjął, że sytuacja, w jakiej znajduje się strona, odpowiada wymogom określonym w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten reguluje właściwość organu pomocy społecznej ustalaną wedle miejsca pobytu strony, jako wyjątek od zasady, zgodnie z którą o właściwości miejscowej rozstrzyga miejsce zamieszkania (art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej) lub miejsce ostatniego zameldowania bezdomnego na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).
W art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej postanowiono, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Podkreślenia wymaga, że organy pomocy społecznej miały do rozpoznania jedną tylko sprawę administracyjną – dotyczącą pomocy dla J. S. W sprawie zainicjowanej podaniem J. S. z dnia [...] maja 2009 r. sformułowano łącznie żądanie udzielenia pomocy w postaci zasiłku okresowego i gorących posiłków. Stan faktyczny sprawy zainicjowanej tym podaniem już został ostatecznie oceniony w decyzji udzielającej zasiłku celowego na zakup gorącego posiłku (o wydaniu takiej decyzji świadczy stwierdzenie pełnomocnika Dyrektora w odpowiedzi na wniosek; k. nr 10 akt sądowych).
Tym samym Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie, na mocy art. 14 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 110 k.p.a., został związany własną wcześniejszą oceną stanu faktycznego, załatwionej już częściowo sprawy. Przyjął bowiem, stosownie do wyników wywiadu środowiskowego, że zasiłek celowy może zostać stronie przyznany przez Dyrektora, gdyż sytuacja osobista strony (brak miejsca zamieszkania, przebywanie poza lokalem przystosowanym do stałego pobytu ludzi, bezrobocie i choroba) uzasadnia twierdzenie, że rozpatrywana sprawa należy do kategorii "spraw niecierpiących zwłoki" w rozumieniu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i tym samym przesądza o właściwości organu ustalonego na podstawie miejsca pobytu strony. Te same ustalenia Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie obowiązany był przyjąć w zakresie nierozpatrzonej jeszcze części podania, dotyczącej zasiłku okresowego.
Nie jest trafne stanowisko tego organu, że przedmiot żądania w tym zakresie a limine wyklucza istnienie "sprawy niecierpiącej zwłoki" (względnie "przypadku szczególnie uzasadnionego sytuacją osobistą osoby"), gdyż art. 101 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w zakresie w jakim odsyła do art. 38 ust. 1 tej ustawy wprost stwierdza, że sprawa zasiłku okresowego może być badana przez organ, którego właściwość ustalono w trybie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Brak mieszkania, niezdolność do pracy z powodu choroby i zupełne uzależnienie egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu przesądzają, iż sprawa pomocy dla takiej osoby należy do spraw niecierpiących zwłoki, co przenosi właściwość na organ miejsca pobytu strony, w rozumieniu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Podkreślenia także wymaga, że sytuacja strony może być rozpatrywana z punktu widzenia art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż J. S. cierpi na długotrwałą chorobę – zwyrodnienie stawów, która uniemożliwia mu zarówno podjęcie pracy, jak i zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy (wniosek Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jońcu; k. nr 3 akt sądowych).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a także art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. postanowił wskazać Prezydenta Miasta Krakowa, jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy.