Uzasadnienie
Prezydent Miasta J. wnioskiem z dnia 5 maja 2014 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta K. w sprawie wniosku A. I. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.
Powyższy wniosek został złożony w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
A. I. w dniu 28 stycznia 2014 wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej - Działu Pomocy Bezdomnym w K. o przyznanie mu zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup obuwia i środków higieny osobistej.
Prezydent Miasta K., uznając się za organ niewłaściwy w sprawie, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. powyższy wniosek przy piśmie z dnia 21 lutego 2014 r. przekazał do Prezydenta Miasta J. Zawiadomieniem z dnia 28 marca 2014 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. zwrócił podanie A. I. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., podkreślając, że wnioskodawca zamieszkuje na terenie K., a zatem organem właściwym miejscowo do rozpatrzenia jego wniosku jest Prezydent Miasta K. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. po raz kolejny wniosek A. I. przekazał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. Wskazał przy tym, że A. I. jest osobą bezdomną. Z uwagi na aktualną sytuację życiową A. I. Gminę K. można uznać jedynie za miejsce czasowego pobytu a nie miejsce zamieszkania wnioskodawcy.
Prezydent J. nie zgodził się z tym stanowiskiem. W uzasadnieniu wniosku o rozpatrzenie sporu o właściwość podał, że A. I. co najmniej od 2011 r. przebywa w K. W mieście tym skoncentrowane są wszystkie jego sprawy życiowe i mieszkaniowe. Z J. nie utrzymuje żadnego kontaktu. W tym czasie był leczony w Ośrodku Uzależnień w K. oraz Szpitalach [...] w K. i L. Przebywał też w Ośrodku Monaru [...]. W toku wywiadu środowiskowego wskazał, że przez 2 lata wynajmował pokój w K., obecnie zaś wynajął "miejsce w pokoju studenckim dwuosobowym". A. I. do korespondencji podał określone adresy w K. Jest on zarejestrowany jako bezrobotny w Grodzkim Biurze Pracy w K. Wyjaśnił ponadto, że utrzymuje się z prac dorywczych, roznosząc ulotki. Powyższe okoliczności świadczą, że A. I. zamierza pozostać w K. i miasto to jest obecnym jego miejscem zamieszkania. Miejscem zamieszkania jest bowiem miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem pobytu stałego a nie konkretny adres. W związku z powyższym, za organ właściwy w sprawie należy uznać Prezydenta Miasta K. a nie Prezydenta Miasta J..
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta K. wniósł o wskazanie, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Prezydent Miasta J., bowiem A. I. należy uznać za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Nie posiada on miejsca zameldowania na pobyt stały i nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. W toku wywiadu środowiskowego A. I. sam oświadczył, że po zakończeniu hospitalizacji nie może powrócić do pokoju, który wynajmował przez ostatnie 2 lata. Wnioskodawca nie przedstawił przy tym żadnego dokumentu mogącego potwierdzić fakt wynajmowania pokoju, stąd trudno nawet uznać by taka informacja o wynajmowaniu pokoju w lokalu mieszkalnym w ogóle była wiarygodna. A. I. w oświadczeniu złożonym w Dziale Pomocy Bezdomnym MOPS w K. sam przyznał, że prowadzi tryb życia osoby bezdomnej i często zmienia miejsce pobytu. W sprawie istotne również jest to, że ostatnim miejscem, które wnioskodawca wskazał jako miejsce swego pobytu miał być garaż przy ul. [...] w K. (oświadczenie z dnia 10 kwietnia 2014 r.). Po pierwsze, takie pomieszczenie nie jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Po drugie, pracownik socjalny nie zastał A. I. we wskazanym garażu. W toku rozmowy z mieszkańcami kamienicy ustalił, że A. I. nie był tam widziany od ok. 3 miesięcy. Z tych względów, skoro A. I. kwalifikuje się do osób bezdomnych, to niezasadna jest argumentacja Prezydenta Miasta J. dotycząca miejsca zamieszkania strony. W ustalonym stanie faktycznym, zdaniem Prezydenta Miasta K., za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku A. I. należy uznać Prezydenta Miasta J..
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne rozpoznają na mocy art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm - dalej jako "P.p.s.a."), spory o właściwość oraz spory kompetencyjne. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór o właściwość może toczyć się między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami odwoławczymi (art. 22 § 1 K.p.a.), natomiast spór kompetencyjny - między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej (art. 22 § 2 K.p.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Przepisem określającym właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 tego artykułu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jeżeli wnioskodawcą jest osoba bezdomna, to właściwą w sprawie jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Wyjątek przewidziany w ostatnio wskazanym przepisie (art. 101 ust.
- może mieć zastosowanie w sprawach przyznawania świadczeń przewidzianych w art. 37-42 i 47-50 (ust. 4 art. 101 ustawy o pomocy społecznej), czyli między innymi w sprawach zasiłku okresowego i zasiłku celowego.
Pojęcie osoby bezdomnej, na użytek ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Artykuł 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), do której to regulacji odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. W rozumieniu tej ustawy lokalem mieszkalnym nie jest pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
Z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy pozostające w sporze wynika, że A. I. ostatnio zameldowany był na pobyt stały w J. Został stamtąd jednak wymeldowany. Obecnie nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nie ulega również wątpliwości, że wymieniony nie mieszka już w lokalu mieszkalnym. Wprawdzie początkowo powoływał się na fakt zamieszkania w wynajmowanej części takiego lokalu, ale w ostatnim swym oświadczeniu, złożonym w dniu 10 kwietnia 2014 r., sam przyznał, że przebywa w magazynie znajdującym w budynku przy ul. [...] w K. (w istocie – jak wynika z relacji pracownika socjalnego –chodzi tu raczej o usytuowany tam garaż). Tego typu pomieszczenie bezspornie nie należy do lokali mieszkalnych w rozumieniu ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. A. I. kwalifikuje się zatem do uznania go, w świetle art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, za osobę bezdomną. Takie ustalenia wykluczają możliwość rozważania w niniejszej sprawie właściwości organu na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Samo przebywanie A. I. na terenie K., lecz poza lokalem mieszkalnym, nie stanowi bowiem o miejscu zamieszkania w rozumieniu powołanego przepisu.
Z akt rozpatrywanej sprawy wynika ponadto, że A. I. w J. nie zamieszkuje od ok. 2011 r. Wymieniony nie deklaruje chęci powrotu do miejsca swojego ostatniego zameldowania. Z zamieszkałym tam ojcem nie utrzymuje żadnych więzi, a jego kontakty z rodzeństwem są sporadyczne. A. I. - poza okresami pobytów w placówkach medycznych oraz ośrodkach uzależnień - przebywa na terenie K. Nigdzie na stałe nie pracuje. Utrzymuje się jedynie z prac dorywczych, głównie roznoszenia ulotek. Zarejestrowany jest jako bezrobotny w Grodzkim Powiatowym Urzędzie Pracy w K. Kierowaną do niego korespondencję odbiera pod wskazanymi przez niego na terenie K. adresami do doręczeń. Powyższe okoliczności pozwalają przyjąć, że sytuacja osobista A. I. oraz cel, na jaki ubiega się on o pomoc społeczną, wyczerpują określone w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przesłanki do wskazania gminy miejsca jego pobytu jako właściwej do rozpoznania wniosku. A zatem organem właściwym miejscowo ze względu na miejsce pobytu A. I. jest Prezydent Miasta K. Dodać należy, że z mocy art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest zobowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu. Miasto J. będzie zatem zobowiązane do zwrotu na rzecz Gminy K. kwot przyznanych A. I. świadczeń z pomocy społecznej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.