Uzasadnienie
Pismem z dnia 31 marca 2016 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy Miastem S., a Powiatem G. w przedmiocie pokrycia kosztów pobytu małoletniej N. P. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z dnia 19 czerwca 2012 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G., działający z upoważnienia Starosty Powiatu G., wystąpił o wydanie skierowania do placówki opiekuńczo-wychowawczej w S. dla ciężarnej K. M. ur. [...] lutego 1995 r. – mieszkanki G., zameldowanej na pobyt stały w M. W oparciu o skierowanie nr [...] z dnia 12 lipca 2012 r. ciężarna małoletnia umieszczona została w placówce, a konsekwencją powyższych działań było zawarcie Porozumienia nr [...] z dnia [...] października 2012 r., gdzie ustalono, że miejscem zamieszkania dziecka (małoletniej K. M.) przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej był Powiat G. i ustalono zasady zwrotu wydatków na utrzymanie wychowanki przez ten Powiat.
W dniu [...] stycznia 2013 r. K. M. urodziła córkę N. P., a w dniu [...] lutego 2013 r. Sąd Rejonowy w S. wydał postanowienie (sygn. akt [...]) – udzielając zabezpieczenia w sprawie o wydanie zarządzeń opiekuńczych wobec małoletniej N. P. – w którym zarządził natychmiastowe umieszczenie małoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
W dniu 28 lutego 2013 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. wystąpił o wydanie skierowania do placówki opiekuńczo-wychowawczej dla N. P. W oparciu o skierowanie nr [...] z dnia 6 marca 2013 r. dziecko umieszczono w placówce w S. z matką.
Pomimo ustnych uzgodnień, co do zawarcia porozumienia w przedmiocie ponoszenia przez Powiat G. wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej N. P. przez ten Powiat, pismem z dnia 3 kwietnia 2013 r. ostatecznie odmówiono zawarcia porozumienia, wskazując, że to Powiat S. jest właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie wymienionej małoletniej. Wskazano, bowiem, że N. P. nie zamieszkiwała na terenie powiatu G. przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Stanowisko to podtrzymano w piśmie z dnia 18 lipca 2013 r. Powołano się przy tym na treść Indywidualnego Programu Usamodzielniania.
Wnioskodawca wskazał, że K. M. nie zamieszkiwała nigdy na terenie gminy S., a wskazane przez powiat G. miejsce zamieszkania K. M. związane było jedynie z pobytem w placówce opiekuńczo-wychowawczej, który miał charakter pobytu czasowego. Z Miastem S. nie łączą i nie łączyły K. M. oraz jej dziecka jakiekolwiek więzi. Najbliższa rodzina zamieszkuje w G. Także ojciec dziecka nie jest mieszkańcem S., a B. Nieuzasadnionym zatem byłoby przyjęcie, że w sprawie wystąpiły przesłanki niezbędne do tego, aby uznać K. M. za mieszkankę S. Z kolei Indywidualny Program Usamodzielniania mógł ulec i uległ zmianie.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G., działający z upoważnienia Starosty Powiatu G. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wskazujące, że jednostką właściwą w tej sprawie jest Miasto S. W ocenie Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G., Indywidualny Program Usamodzielniania nie stanowił jedynie projektu, albowiem z dniu 28 lutego 2013 r. został zatwierdzony. A zatem ustalenia zawarte w tym Programie były ważne i wiążące. W tym Programie K. M. oświadczyła, że po opuszczeniu placówki będzie zamieszkiwała w miejscowości S., nie planuje powrotu do stałego miejsca zamieszkania, a z uwagi na brak możliwości ubiegania się o mieszkanie w B., planuje złożyć wniosek w tej sprawie do S. Organ wskazał, że wniosek taki K. M. złożyła, jednakże otrzymała decyzję odmowną stąd zmuszona była po opuszczeniu placówki zamieszkać w B. u ojca dziecka.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej "P.p.s.a."). Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, kiedy każdy z organów uważa się za niewłaściwy. Z takim właśnie sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej kompetencji do ponoszenia wydatków za pobyt N. P. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 575 ze zm., dalej jako "ustawa"). W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej posługując się w art. 191 ust. 1 określeniem "miejsce zamieszkania", nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego określenia zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 K.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Miejsca zamieszkania małoletniego dziecka w tamtym czasie nie można ustalić. W istocie bowiem matka N. P., przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej, również przebywała w placówce opiekuńczo-wychowawczej, do której została przyjęta w dniu [...] czerwca 2012 r. jako niepełnoletnia ciężarna.
Z akt sprawy wynika, że małoletnia N. P. umieszczona została po raz pierwszy w pieczy zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] lutego 2013 r. W dacie podjęcia orzeczenia o umieszczeniu w pieczy zastępczej ojcostwo wobec małoletniej nie zostało ustalone. Do placówki opiekuńczo-wychowawczej N. P. została przewieziona bezpośrednio ze szpitala, w którym się urodziła. Dziecko nie posiadało wówczas aktu urodzenia, co w świetle art. 29 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r. Nr 217, poz. 1427), wykluczało możliwość jego zameldowania.
W tych okolicznościach, wyznaczenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej winno się odbyć według reguły określonej w art. 194 ust. 3 ustawy. Skoro o umieszczeniu N. P. w pieczy zastępczej orzekł Sąd Rejonowy w S., właściwe do ponoszenia wydatków na jej utrzymanie w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest Miasto S..
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.