Postanowienie NSA z 6 lipca 2018 r., I OW 89/18

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 6 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy L. a Prezydentem Miasta T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S.J. z dnia 20 marca 2018 r. o przyznanie pomocy finansowej na zakup obuwia i odzieży dla dzieci postanawia wskazać Wójta Gminy L. jako organ właściwy

Sprawa

w sprawie.

Skład

Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz przewodniczący
Sędzia NSA Małgorzata Borowiec przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Jolanta Rudnicka przewodniczący

Uzasadnienie

Wójt Gminy L. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S.J. z dnia 20 marca 2018 r. o przyznanie pomocy finansowej na zakup obuwia i odzieży dla dzieci.

W uzasadnieniu wniosku podał, że Prezydent Miasta T. w dniu 3 kwietnia 2018 r., na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a."), przekazał mu do rozpatrzenia według właściwości w/w wniosek S.J., wskazując, iż posiada ona miejsce zameldowania na pobyt stały pod adresem [...], gmina L. W T. pod adresem ul. [...] wynajęła ona mieszkanie z zamiarem jedynie tymczasowego zamieszkania.

Wójt Gminy L., powołując treść art. 101 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s.") wskazał, że według pierwszego z tych przepisów właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W świetle drugiego z tych przepisów, ustalenie właściwej miejscowo gminy następuje według miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Następnie wyjaśnił pojęcie "miejsca zamieszkania", którego definicja jest zawarta w art. 25 Kodeksu cywilnego. Podał również, iż w dniu 12 kwietnia 2018 r. S.J. w Ośrodku Pomocy Społecznej w L., w komórce świadczeń rodzinnych, złożyła oświadczenie z prośbą o wstrzymanie wypłaty zasiłku rodzinnego oraz świadczenia wychowawczego 500+ ze względu na zmianę miejsca zamieszkania. W oświadczeniu jako adres zamieszkania wpisała – ul. [...] T. W ocenie Wójta Gminy L., organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku S.J. z dnia 20 marca 2018 r. jest Prezydent Miasta T. Prezydent Miasta T. w odpowiedzi na wniosek wniósł o wskazanie Wójta Gminy L. jako organu właściwego do rozpatrzenia w/w wniosku S.J.

W uzasadnieniu odpowiedzi podał, że z akt sprawy wynika, że S.J. od 20 lat mieszkała na terenie gminy L., jej obecny pobyt na terenie gminy T. został wymuszony zachowaniem męża, który znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie. Wskazał, że jest ona zarejestrowana w PUP w [...], mieszkanie w T. wynajmuje jedynie tymczasowo – ze względu na przemoc w rodzinie. W Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w T. nie złożyła wniosku o świadczenie wychowawcze, czy też o zasiłek rodzinny. W dniu 26 kwietnia 2018 r. S.J. zwróciła się do tutejszego Ośrodka o udzielenie pomocy na zakup żywności i leczenie. W oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że umowę najmu mieszkania w T. zawarła do lipca 2018 r. i przebywa w nim czasowo. Wyjaśniła, że nie składała wniosku o przeniesienie świadczeń z L. do T. Zdaniem Prezydenta Miasta T., faktyczne przebywanie wyżej wymienionej na terenie gminy T. jest wymuszone zachowaniem męża, nie nosi cech założenia przez nią w tym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów, czy też skupieniem życiowej aktywności. Z tego względu uznać należy, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku S.J. z dnia 20 marca 2018 r. jest Wójt Gminy L. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art.15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy L. a Prezydentem Miasta T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S.J. z dnia 20 marca 2018 r. o przyznanie pomocy finansowej na zakup obuwia i odzieży dla dzieci. Wniosek jest dopuszczalny, gdyż w/w organy nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia.

Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do treści art. 101 ust. 3 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...) właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 63 ze zm., dalej w skrócie "K.c."). Stosownie do treści tego przepisu, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Z przedstawionego unormowania wynika, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, to jednak o ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różne okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08 i 2 września 2009 r. sygn. akt I OW 85/09, publ. CBOSA). Ponadto zauważyć należy, iż samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego.

Z akt sprawy wynika, że S.J. na terenie T. przebywa jedynie tymczasowo, z uwagi na sytuacją rodzinną. Pobyt w tym miejscu został wymuszony zachowaniem męża, który znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie. W oświadczeniu z dnia 8 maja 2018 r. przyznała, że w T. przebywa czasowo i w tym mieście nie zamierza zamieszkiwać na stałe.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie powyższych ustaleń przyjąć należy, iż centrum spraw życiowych S.J., pomimo wymuszonego tymczasowo pobytu w T., znajduje się w gminie L., a więc tam jest jej miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c. Wobec tego, w świetle art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwą miejscowo gminą do rozpatrzenia wniosku S.J. z dnia 20 marca 2018 r. o przyznanie pomocy finansowej na zakup obuwia i odzieży dla dzieci jest gmina L. Z tych względów, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzeczono, jak w postanowieniu.