Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, powstałego pomiędzy organem wnioskującym a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W.D.o przyznanie pomocy finansowej.
W uzasadnieniu w/w wystąpienia Prezydent Miasta [...] podał, że w dniu 30 stycznia 2023 r. W. D.złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] do protokołu wniosek o przyznanie mu pomocy finansowej na zakup leków oraz żywności. Wniosek ten jednak (protokół z przyjęcia wniosku o pomoc), przy piśmie z dnia 10 lutego 2023 r. (nr [...]), Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] - działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. - przekazał do Centrum Usług Społecznych w [...]. Uzasadniając powyższe Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] stwierdził bowiem, że (cyt.): "wielokrotne próby kontaktu telefonicznego z Klientem nie przyniosły rezultatu, ponieważ Klient mimo deklaracji nie stawił się w wyznaczonym terminie celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego", a ponadto (cyt.): "podczas rozmów telefonicznych Pan D. oświadczał, że jest osobą bezdomną, nocuje w różnych miejscach oraz różnych miejscowościach na terenie Polski".
W związku z powyższym, organ wnioskujący ustalił, że wprawdzie W.D. do dnia 1 grudnia 2022 r. zamieszkiwał pod adresem [...], ul. [...] i ten adres wskazywał jako adres do korespondencji, gdyż - jak oświadczył do akt sprawy – pod tym adresem wynajmował wraz ze swoją znajomą pokój na poddaszu z dostępem do kuchni i łazienki, ale zainteresowany podał również, że znajoma ta na przełomie listopada i grudnia 2022 r. wyjechała za granicę w celach zarobkowych a on sam był zmuszony opuścić zajmowany lokal z powodu braku pieniędzy na opłacanie czynszu.
Ustalono też, że z treści wywiadu środowiskowego i wniosków sporządzonych przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wynikało, iż W.D. w dniu 30 listopada 2022 r. złożył rezygnację z przyznanego mu poprzednio przez MOPS w [...] zasiłku stałego, uzasadniając to chęcią powrotu do [...], w którym to mieście miał organizować swoje centrum życiowe i w którym był zameldowany na pobyt stały w okresie: od dnia 14 marca 1982 r. do dnia 27 stycznia 2023 r. ([...], ul. [...]).
We wniosku wskazano jednocześnie, iż W.D. legitymował się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 9 lutego 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności a ponadto korzystał w miesiącach styczeń/luty 2023 r. z leczenia specjalistycznego (wizyty u okulisty, kardiologa, psychiatry i neurologa) m. in. w miejscowości [...] Podkreślono też, że Burmistrz Miasta [...] procedował już wcześniej w sprawach z wniosków W. D., rozstrzygając w przedmiocie przyznania mu zasiłku stałego.
Ostatecznie organ wnioskujący akcentował też, że to sam W. D. w dniu 27 stycznia 2023 r. zgłosił się do pracownika socjalnego Centrum Usług Społecznych w [...] i złożył pisemne oświadczenie, w którym poinformował, że do połowy stycznia 2023 r. wynajmował mieszkanie wraz z B. S. pod adresem [...], ul. [...], w której to miejscowości przebywał od 2012 r. i to z tą miejscowością był związany do chwili obecnej. Nadal bowiem chce przebywać w [...], ponieważ stanowi ona jego centrum życiowe.
W związku z powyższym zainteresowany złożył deklarację, iż z dniem 27 stycznia 2023 r. rezygnuje z zameldowania w [...].
W tej sytuacji, zdaniem organu wnioskującego, skoro W.D. oświadczył, że przebywa na terenie miasta [...] od 2012 r. i w tej miejscowości koncentruje swoje centrum życiowe, właściwym do rozpoznania jego wniosku o przyznanie pomocy finansowej, winien być Burmistrz Miasta [...] na podstawie art. 101 ust 1 albo też na zasadzie art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn.zm.).
Z tym stanowiskiem nie zgadzał się uczestniczący w niniejszym postępowaniu Burmistrz Miasta [...], który w odpowiedzi na wniosek zwracał uwagę, że od dnia 2 grudnia 2022 r. W. D. stał się osobą bezdomną, gdyż nie mógł już mieszkać w poprzednio zajmowany lokalu w [...] z powodu wyjazdu za granicę jego znajomej. Wskazywał przy tym, że sam zainteresowany podczas rozmów telefonicznych określał siebie jako osobę bezdomną, nocującą (cyt.): "w różnych miejscach oraz różnych miejscowościach na terenie Polski". Ostatnim zaś jego miejscem zameldowania na pobyt stały było Miasto [...]. Wskazując zatem na definicję osoby bezdomnej, zawartą w ustawie o pomocy społecznej oraz definicję lokalu mieszkalnego, określoną w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 725), uczestniczący w postępowaniu organ twierdził, iż - na zasadzie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - właściwym w niniejszej sprawie W. D. był Prezydent Miasta [...]. Zdaniem bowiem Burmistrza Miasta [...], organ wnioskujący nie wykazał, aby w przypadku W. D. zachodził przypadek z art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem Miasta [...] jest sporem negatywnym, gdyż żaden z w/w organów nie uznaje się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku W.D. o wydanie decyzji w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na zakup leków i żywności.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma przy tym treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie bowiem z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej – właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Tym niemniej art. 101 ust. 3 u.p.s. przewiduje także, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...), właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Podkreślić przy tym trzeba, że pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie zaś z regulacją, zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
Odnosząc powyższe do stanu, jaki występuje w niniejszej sprawie, stwierdzić trzeba, że skoro ewidentnie, w dacie składania wniosku o przyznanie pomocy finansowej na zakup leków i żywności, W.D. nie zamieszkiwał już w wynajmowanym poprzednio pokoju, znajdującym się w lokalu mieszkalnym, usytuowanym w [...] przy ulicy [...] (bo znajoma, z którą mieszkał wyjechała a jego samego nie było stać na opłacenie czynszu) i – jak sam twierdził – nocował "w różnych miejscach w różnych miejscowościach Polski", to niewątpliwie był on osobą bezdomną. Nie można było w tym przypadku bowiem twierdzić, że zamieszkiwał on w lokalu mieszkalnym, nie posiadając także zameldowania na pobyt stały. Z dniem 27 stycznia 2023 r. w/w został bowiem wymeldowany z lokalu położonego w [...] przy ulicy [...].
W rezultacie W. D. był osobą bezdomną a zatem w zaistniałej sytuacji powyższe zasadniczo – na zasadzie art. 101 ust. 2 u.p.s. - wskazywało by na właściwość Prezydenta Miasta [...] do rozpoznawania wniosków W.D. wnoszonych w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej. W niniejszym jednak przypadku istotne było, iż omawiany wniosek zainteresowanego dotyczył przyznania mu pomocy finansowej na zakup lekarstw i żywności a ponadto sam zainteresowany był osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu i mającą wyznaczone wizyty lekarskie u lekarzy specjalistów m. in. w miejscowości [...] (na [...]). Okoliczności te – zdaniem składu orzekającego – powodują, że w analizowanej sytuacji można mówić o występowaniu przypadku niecierpiącego zwłoki, jak również szczególnie uzasadnionego sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o przyznanie jej świadczenia – w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s. Z tych więc powodów właściwym do rozpoznania wniosku W.D.o przyznanie pomocy finansowej na zakup lekarstw i żywności okazał się Burmistrz Miasta [...], gdyż to w tym mieście zainteresowany przebywał i w nim zgłosił swój wniosek.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.