Postanowienie NSA z 1 kwietnia 2010 r., I OW 9/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 1 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w B. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania

Sprawa

sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia (...) 1963 r. nr (...), o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskiej o powierzchni 8,087 ha, położonej na terenie wsi S., powiat H., stanowiącej uprzednio własność B. R. postanawia: oddalić wniosek.

Skład

sędzia NSA Maria Wiśniewska przewodniczący
sędzia NSA Anna Lech sprawozdawca
sędzia del. WSA Stanisław Marek Pietras
Iwona Ścieszka protokolant

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przez wskazanie Wojewody P. jako organu właściwego do załatwienia sprawy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H., z dnia (...) maja 1963 r., Nr (...), o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskiej o powierzchni (...) ha, położonej na terenie wsi S., powiat H., stanowiącej uprzednio własność B. R. W uzasadnieniu wniosku organ podał, że na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu za własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339), Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. w dniu (...) maja 1963 r. wydało decyzję (...), którą przejęto na własność Państwa od B. R. na własność Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni (...) ha, położone na terenie wsi S., powiat H. W. S. – córka byłej właścicielki gospodarstwa (B. R.) wystąpiła do Wojewody P. o zwrot nieruchomości ziemskich stanowiących własność B. R. Wojewoda P. decyzją z dnia (...) września 2002 r., znak: (...) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia (...) maja 1963 r., uznając, iż przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia (...) maja 2005 r. uchylił wskazaną wyżej decyzję i umorzył postępowanie, uznając, że Wojewoda P. nie jest organem rzeczowo właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Zdaniem Ministra organem właściwym w sprawie jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze.

Następnie, postanowieniem Nr (...) z dnia (...) lipca 2005 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał sprawę z. wniosku W. S. Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w B. jako organowi właściwemu.

Ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., podjęta w wyniku ponownego rozpoznania sprawy i odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości, została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, oddalający skargę strony, zaskarżony został skargą kasacyjną, w wyniku rozpoznania której Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1541/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, związany wykładnią prawa oraz wskazaniem co do dalszego toku postępowania dokonanymi w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchylił obie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Wnioskodawca wskazał, że przystępując do ponownego rozpatrywania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. ponownie zbadało swoją właściwość w sprawie, szczególnie, że od daty podjęcia przez Kolegium ostatniego rozstrzygnięcia zmieniła się linia orzecznicza sądów administracyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. ponownie doszło do przekonania, iż organem właściwym do jej załatwienia jest jednak Wojewoda P. W związku z tym organ uznał, że rozpoznanie wniosku w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o bezpłatnym przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. może doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium, jako wydanej przez organ niewłaściwy rzeczowo.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji jest oceniana według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zaś zmian w strukturze lub kompetencjach administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach.

Organ wskazał, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości rolnej na rzecz Państwa nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. R.P. Nr 46, poz. 339). Dekret ten utracił moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81). Ustawa ta została następnie uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że akty te nie zawierają żadnych uregulowań przesądzających o właściwości organów nadzorczych prowadzących postępowanie w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na ich podstawie. Jednocześnie w obowiązującym systemie prawnym nie istnieją uregulowania pozwalające na przejmowanie przez Państwo gospodarstw rolnych z urzędu mocą decyzji administracyjnych. W związku z tym Minister uznał, że w niniejszej sprawie, jako kryterium właściwości należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198), zgodnie z którym do właściwości organów gminy przeszły – jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej – jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze.zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. Nr 162, poz. 124), organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Wyjątkowo, zgodnie z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie, wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu K.p.a. tylko wtedy, jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. W przedmiotowej sprawie – zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi – nie ma przepisu szczególnego, który wskazałby wojewodę jako organ wyższego stopnia.

W związku z tym Minister Rolnictwa i Rozwoju wsi uznał, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem legalności, a więc zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 powołanej ustawy rozstrzyganie powyższych sporów należy do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z istoty sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego wynika, że musi on mieć miejsce pomiędzy co najmniej dwoma organami, które odmawiają załatwienia danej sprawy bądź uważają, że są właściwe jednocześnie do załatwienia tej sprawy.

Postępowanie w sprawach sporów kompetencyjnych wszczynane jest na żądanie uprawnionego podmiotu. Zgodnie natomiast z art. 22 § 3 pkt 1 i 2 k.p.a., z wnioskiem o rozstrzyganie sporu przez sąd administracyjny może wystąpić strona oraz organ jednostki samorządu terytorialnego lub inny organ administracji publicznej, pozostające w sporze.

W przedmiotowej sprawie natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. złożyło wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, poprzez wskazanie Wojewody P. jako organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia (...) maja 1963 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskiej. Tym samym stwierdzić należy, że nie powstał spór kompetencyjny, w którym stroną były Wojewoda P. Podkreślić bowiem należy, że spór pomiędzy organami administracji publicznej powstaje dopiero wówczas, gdy organ, który uznał się za niewłaściwy do załatwienia danej sprawy, przekaże ją w odpowiedniej formie uregulowanej na mocy odrębnych przepisów, organowi, który według niego jest właściwy, zaś ten uznając się także niewłaściwym, wystąpi w stosownym trybie o rozstrzygnięcie zawisłego pomiędzy nimi sporu. W niniejszej natomiast sprawie w jej aktach widnieje jedynie postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2005 r. o przekazaniu przedmiotowej sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Z powyższego wynika, że sprawa objęta przedmiotowym wnioskiem nie trafiła do Wojewody P. w celu jej załatwienia, a tym samym organ ten nie mógł w żaden sposób ewentualnie się ustosunkować do zakresu swej właściwości.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 oraz art. 64 § 3 w związku z art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.