Uzasadnienie
W dniu 7 stycznia 2019 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G., działając z upoważnienia Prezydent Miasta G., na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu [...] listopada 2018 r. M. P. złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej. Wniosek ten w dniu [...] listopada 2018 r. został przekazany przez OPS w S. do rozpatrzenia Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w G. Uzasadniając przekazanie wniosku GOPS w S. wskazał, iż MOPR w G. właściwy jest z uwagi na ostatnie miejsce stałego zameldowania M. P. w G., przy ul. P. [...].
Tymczasem z zebranych w sprawie informacji wynika, że M. P. nie ma aktualnego miejsca stałego zameldowania na terenie Gminy G. Nie ma także danych w przedmiocie wcześniejszego stałego lub czasowego zameldowania na terenie Gminy G. (pismo Centrum Personalizacji Dokumentów MSWIA z dnia [...] r.; znak: [...]). Organ uzyskał natomiast informację, że M. P. wraz z G. O. posiada spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu przy ulicy P. [...] w G. Po przeprowadzeniu czynności przesłuchania G. O. ustalono jednak, że M. P. nie mieszka w lokalu, ani nie partycypuje w kosztach jego utrzymania od ok. 2000 r. Z kolei z dokumentacji OPS w S. wynika, że wnioskodawca nadal przebywa na terenie gminy S. (wniosek z dnia [...] r.; kwestionariusz wywiadu środowiskowego pracownika socjalnego OPS w S. z dnia [...] r.; zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r.)
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy S. wniósł o wskazanie jako organu właściwego Prezydenta Miasta G. W uzasadnieniu wskazał, że M. P. przebywając na terenie gminy ze względu na istniejące warunki mieszkaniowe (całkowicie zniszczony, zaśmiecony, stary dom po rodzicach) prowadził niezlokalizowany tryb życia, korzystając z różnych miejsc pobytu, natomiast z rodzinnego domu korzystał sporadycznie. W chwili obecnej ze względu na stan zdrowia wymagający opieki ze strony osób trzecich przebywa w Niepublicznym Zakładzie Pielęgnacyjno-Opiekuńczym w D., jednakże pobyt w placówce ma charakter pobytu czasowego. We wniosku złożonym w dniu [...] listopada 2018 r. M. P. wystąpił o umieszczenie w DPS w miejscu najbliższej lokalizacji miejsca dawnego zamieszkiwania podając adres w G. przy ul. P. [...], bądź w jak najbliższej odległości. Wnioskodawca uznał, iż bliska odległość od rodziny pozwoli na odbudowanie kontaktów rodzinnych.
W konsekwencji stwierdzić należy, iż pobyt M. P. na terenie gminy S. miał charakter pobytu czasowego. Jego centrum życiowe związane jest z posiadaniem prawa do lokalu mieszkalnego w G. przy ul. P. [...] wspólnie z G. O. i nabyciem uprawnień do świadczeń emerytalnych z ZUS Oddział w G. przy ul. C. [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a"), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny), lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.).
W niniejszej sprawie spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem zarówno Prezydent Miasta G., jak i Wójt Gminy S. uznają się za organy niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku M. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508; dalej: "u.p.s."), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje przy tym pojęcia "miejsce zamieszkania", w związku z czym – wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa – należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 Kodeksu cywilnego. Stosownie do treści tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Od wskazanej zasady ustawa przewiduje jednak pewne wyjątki. W przypadku bowiem osoby bezdomnej, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s. osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Z akt sprawy wynika, że M. P. przebywa obecnie w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w miejscowości D., na terenie gminy S., w którym został umieszczony na okres ściśle określony (k. 34v akt sąd.). W trakcie tego pobytu wnioskodawca wystąpił o umieszczenie go w domu pomocy społecznej. Uznać więc należy, że pobyt we wspomnianym ośrodku nie wiąże się z zamiarem stałego pobytu w tym miejscu. Obecność wnioskodawcy w zakładzie jest przejściowa i wiąże się z koniecznością leczenia i opieki. Świadczy o tym także wola wnioskodawcy, by zamieszkać w Domu Pomocy Społecznej, odzwierciedlona we wniosku inicjującym postępowanie, w ramach którego doszło do sporu o właściwość.
Wnioskodawca nie posiada również miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego w G., albowiem z mieszkania przy ul. P. [...] wyprowadził się ok. 2000 r., od tego czasu nie mieszkał w lokalu i nie partycypował w kosztach jego utrzymania. Wbrew temu, co wskazuje wnioskodawca w dokumentach, nie ma on również aktualnego miejsca stałego zameldowania w tym lokalu (pismo Centrum Personalizacji Dokumentów MSWIA z dnia [...] r.; znak: [...], k. 9 akt sąd.).
Nie można również uznać, że miejscem zamieszkania wnioskodawcy jest dom rodzinny w B. [...] (gmina S.), albowiem nie jest on dostosowany do zamieszkania i grozi zawaleniem (k. 27 akt sąd.). Z twierdzeń wnioskodawcy wynika przy tym, że przed umieszczeniem w NZOZ przebywał w rodzinnej miejscowości, jednakże z uwagi na fakt, iż dom rodzinny nie nadawał się do zamieszkania, prowadził "niezlokalizowany" tryb życia, korzystając z noclegów w różnych "obcych miejscach" (k. 36 akt sąd.). Potwierdzają to ustalenia Wójta Gminy S., z których wynika, że z uwagi na "koczowniczy tryb życia" i nadmierne spożywanie alkoholu wnioskodawca był wcześniej hospitalizowany (k. 34v akt sąd.).
W tych okolicznościach należy więc uznać M. P. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej winien być zatem organ właściwy ze względu na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały.
Tym niemniej, na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie można ustalić ostatniego miejsca zameldowania M. P. na pobyt stały. Pismo Centrum Personalizacji Dokumentów MSWIA z dnia [...] r.; znak: [...] wskazuje na brak danych w tym zakresie.
W tej sytuacji spór o właściwość należy rozstrzygnąć w oparciu o art. 101 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Za szczególną sytuację osobistą, o której mowa w we wskazanym przepisie należy zdaniem Sądu uznać także sytuację, w której osoba ubiegająca się o przyznanie świadczeń jest osobą bezdomną i jedocześnie nie można ustalić jej ostatniego miejsca zameldowania. W takiej sytuacji niemożność ustalenia właściwości miejscowej gminy w oparciu o art. 101 ust. 1 bądź 2 u.p.s. nie może pozbawiać wnioskodawcy prawa do rozpatrzenia jego wniosku przez organ administracji publicznej. Zatem jest to jedna ze szczególnych sytuacji osobistych osoby ubiegającej się o świadczenie przemawiająca za właściwością miejscową gminy miejsca pobytu tej osoby.
W konsekwencji nie może budzić wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy i wydania rozstrzygnięcia w oparciu o art. 101 ust. 3 w związku z art. 59 ust. 1 u.p.s. jest Wójt Gminy S
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.