Uzasadnienie
Wnioskiem z 29 kwietnia 2024 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Prezydentem Miasta S., a Prezydentem Miasta P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. P. (dalej jako: "zainteresowany") o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego i wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta P. jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu podniósł, że zainteresowany urodził i wychował się w P., następnie przeniósł się z matką i jej siostrami do S., gdzie był zameldowany na pobyt stały do 13 grudnia 2002 r. Zainteresowany cierpi na schizofrenię paranoidalną. Postanowieniem Sądu Okręgowego w S. [...] Wydziału Karnego z [...] marca 2006 r. został umieszczony w szpitalu psychiatrycznym na skutek dokonanych czynów i trwale opuścił S. Aktualnie, od 27 listopada 2012 r., przebywa w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym dla Nerwowo i Psychicznie Chorych [...] w G. Zainteresowany w 2022 r. kupił lokal mieszkalny w P., tam też jest zameldowany na pobyt stały i tam planuje zamieszkać po wyjściu ze szpitala. Z tych przyczyn w ocenie wnioskodawcy organem właściwym do rozpoznania sprawy powinien być Prezydent Miasta P. W odpowiedzi na wniosek, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. podniósł, że przed zastosowaniem środka zabezpieczającego zainteresowany przebywał w S. i posiadał status osoby bezdomnej (ostatni stały meldunek to ul. [...], S.). W związku z czym, w jego ocenie, organem właściwym do rozpoznania sprawy powinien być Prezydent Miasta S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.
Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2024.1283 t.j.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a ups).
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej zawartej w art. 25 k.c., zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu.
O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21).
Jak wynika z akt administracyjnych, zainteresowany w 2006 r. zamordował matkę i jej dwie siostry. W wyniku popełnienia tych czynów przebywał początkowo w aresztach, następnie w różnych szpitalach psychiatrycznych.
Zakład karny lub areszt śledczy nie może nigdy stać się miejscem zamieszkania, ponieważ osoba tam przebywająca nie czyni tego z własnego wyboru. Przy ustalaniu miejsca zamieszkania należy wziąć pod uwagę nie tylko sam fakt fizycznego przebywania w danej miejscowości (corpus), ale i wolę przebywania w niej (animus). Wola przebywania w danym miejscu musi wiązać się z tym, że miejsce to stało się ośrodkiem życia codziennego osoby fizycznej z dobrowolnego wyboru tej osoby, w którym skoncentrowane są jej plany życiowe, zarówno osobiste jak i majątkowe.
Szpital natomiast jest miejscem, które ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.
W związku z czym, zgodnie z art. 101 ust 2a ups, zasadnicze znaczenie ma ustalenie miejsca zamieszkania zainteresowanego sprzed pobytu w tych placówkach. Jak w dalszej kolejności wynika z akt administracyjnych, przed umieszczeniem w areszcie zainteresowany od kilkunastu lat mieszkał w S. Tam przeprowadził się z matką z P. i tam wynajmowali mieszkanie. W S. był zameldowany na pobyt stały przed umieszczeniem w areszcie i to S. stanowił wówczas jego centrum życiowe. Uznać zatem należy, że to w S. było jego miejsce zamieszkania przed opisanymi wyżej pobytami w aresztach oraz w szpitalach psychiatrycznych.
W konsekwencji, z powyższych względów, organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Prezydent Miasta S., na podstawie art. 101 ust. 2a ups.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak sentencji postanowienia.