Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2010 r. Marszałek Województwa Mazowieckiego działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między nim a Wójtem Gminy Baranowo w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla Kingi K. P. W uzasadnieniu wniosku Marszałek Województwa Mazowieckiego wskazał, że w dniu [...] października 2008 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Baranowie wpłynął wniosek K. K. P. w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Baranowie przekazał przedmiotowy wniosek według właściwości Mazowieckiemu Centrum Polityki Społecznej w Warszawie, powołując jako podstawę prawną art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy społecznej osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym w przypadku, gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy wierzyciela przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. Marszałek Województwa Mazowieckiego przekazał sprawę Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Baranowie, uznając, że skoro z dokumentacji złożonej przez K. P. nie wynika, aby A. P. podjął legalne zatrudnienie na terenie UE, to w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemu zabezpieczeń społecznych.
W dniu [...] grudnia 2008 r. Wójt Gminy Baranowo wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie zażalenie na powyższe postanowienie Marszałka Województwa Mazowieckiego, podnosząc, że jego zdaniem organem właściwym do załatwienia sprawy jest Marszałek.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. uchyliło zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że Marszałek Województwa Mazowieckiego nie uzasadnił dlaczego uznał się za organ niewłaściwy do rozpoznania wniosku.
Następnie Marszałek Województwa Mazowieckiego postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. ponownie przekazał sprawę Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Baranowie, powtarzając argumentację zawartą w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2008 r. W dniu [...] września 2009 r. Wójt Gminy Baranowo wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie zażalenie na powyższe postanowienie Marszałka.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. Kolegium uchyliło postanowienie Marszałka Województwa Mazowieckiego z dnia [...] września 2009 r. i umorzyło postępowanie w przedmiocie przekazania wniosku organowi. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 65 k.p.a. w zw. z art. 23 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 zez zm.), bowiem Marszałek winien wystąpić o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, jeżeli uważał się za niewłaściwy w sprawie.
Mając na uwadze powyższe, Marszałek Województwa wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego i wskazanie organu właściwego do załatwienia przedmiotowej sprawy.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego Wójt Gminy Baranowo wniósł o jego odrzucenie, względnie wskazanie Marszałka Województwa Mazowieckiego jako organu właściwego do załatwienia sprawy. W uzasadnieniu przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania i wskazano, że przedmiotowy wniosek Marszałka Województwa Mazowieckiego nie zawiera stanowiska prawnego uzasadniającego rozstrzygnięcie zaistniałego sporu o właściwość. Wójt Gminy Baranowo wskazał także, że matka uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nadal przebywa w Luksemburgu, co wynika z oświadczenia uprawnionej. W takim przypadku zastosowanie ma art. 17 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wobec powyższego, w ocenie Wójta Gminy Baranowo, Marszałek Województwa Mazowieckiego jest właściwy do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie na podstawie powołanego wyżej przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Żądanie dotyczy sporu o właściwość, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),powoływanej dalej jako " p.p.s.a." Przez spór o właściwość, w rozumieniu wskazanego przepisu, należy rozumieć sytuację, w której organy jednostek samorządu terytorialnego uważają się za niewłaściwe w sprawie. Mamy wówczas do czynienia z tzw. sporem negatywnym. Tego rodzaju spór zaistniał w rozpoznawanej sprawie, a dotyczy on wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Na wstępie podnieść należy, że rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość musi być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten spoczywa na organie administracji, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a., nie zaś na sądzie. Brak takich ustaleń powoduje, że wniosek o rozstrzygnięcie sporu podlega oddaleniu na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 16 lutego 2004 r., sygn. OW 39/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 17.). Organ zobowiązany jest także do działania na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a). W rozpoznawanej sprawie Marszałek Województwa Mazowieckiego uchybił powyższym zasadom. Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego reguluje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następuje odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (ust. 2). W przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy wierzyciela przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa(art.17ust.1).W przypadku, gdy marszałek województwa ustali, że mają zastosowanie powyższe przepisy, wydaje decyzję zgodnie z art. 12 ust.
- Jeśli zaś marszałek województwa ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazuje sprawę organowi właściwemu wierzyciela w celu ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego(art.12 ust. 7 pkt 1). Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie definiuje pojęcia "przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego". Należy się tu posłużyć definicją zawartą w art. 3 pkt 15a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 zez zm.), zgodnie z którą, gdy mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, należy przez to rozumieć rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z 05.07.1971, ze zm.) oraz rozporządzenie wykonawcze Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. (Dz. Urz. WE L 74 z 27.03.1972 ze zm.).Z powołanych wyżej przepisów wynika, że po przekazaniu sprawy przez organ właściwy wierzyciela, marszałek województwa zobligowany jest podjąć czynności mające na celu stwierdzenie, czy w danej sprawie będą miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zatem marszałek województwa powinien dokonać wykładni obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa wspólnotowego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie Marszałek Województwa Mazowieckiego dwukrotnie uznawał swoją niewłaściwość do rozpatrzenia wniosku K. P. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, stwierdzając lakonicznie, że skoro z dokumentacji złożonej przez uprawnioną nie wynika, aby A. P. (ojciec uprawnionej) podjął legalne zatrudnienie na terenie Unii Europejskiej, to w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie działanie organu nie wypełnia dyspozycji zawartej w art. 17 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Twierdzenia Marszałka o braku możliwości zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie były bowiem poprzedzone wykładnią tych przepisów. Marszałek zobowiązany był, powołując się na prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy i odnosząc się do konkretnych przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ustalić, czy mają one zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Także we wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z dnia [...] czerwca 2010 r. brak jest takich rozważań. Organ ograniczył się jedynie do przedstawienia dotychczasowego przebiegu postępowania.
Dodatkowo Sąd zauważa, że Marszałek Województwa Mazowieckiego badając swoją właściwość nie wywiązał się z obowiązków wynikających z przepisów art. 7 i 77 k.p.a. Nie ustalił bowiem kim jest K. D. (osoba, która zgodnie z treścią zaświadczenia z dnia [...] sierpnia 2008 r. otrzymywała świadczenia na rzecz trójki dzieci – K., L. i B. P.), nie odniósł się również do oświadczenia K. P., zgodnie z którym jej matka K. P. przebywała za granicą. Prawidłowo ustalony stan faktyczny będzie miał znaczenie dla ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponadto tylko wnikliwie i jednoznacznie ustalony stan faktyczny sprawy, z którego organ administracji publicznej wyprowadzi wniosek, że nie jest właściwy do załatwienia danej sprawy, daje mu podstawę do przekazania podania (wniosku) organowi właściwemu jego zdaniem w sprawie, zgodnie z treścią art. 65 k.p.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2004 r. sygn. akt OW 110/04, publik. ONSA iWSA 2005/2/46).
Ponadto podnieść należy, że przed złożeniem przez Marszałka Województwa Mazowieckiego do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosku o rozstrzygniecie sporu o właściwość, zmianie uległ stan prawny będący podstawą dla Marszałka do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Z dniem 1 maja 2010 r. utraciło bowiem moc rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie. Powyższy fakt również nie znalazł odzwierciedlenia w ustaleniach Marszałka.
W zaistniałej sytuacji rozstrzygnięcie sporu o właściwość jest przedwczesne. Marszałek Województwa Mazowieckiego w pierwszej kolejności powinien ustalić
- w oparciu o jednoznacznie ustalony stan faktyczny i obowiązujący stan prawny - czy w sprawie będą miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zgodnie z treścią art. 17 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i tym samym, czy jest organem właściwym do rozpoznania wniosku K. P. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 w zw.
z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.